1- فرمان عبادت، نشانه‌ى نياز خداوند به ما نيست. «إِنْ تَکْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ»
(همان گونه که دستور خانه سازى رو به خورشيد، نشانه‌ى نياز خورشيد به ما نيست. خداوند نه تنها به ما، بلکه به هيچ چيزى نياز ندارد چنانکه در جاى
جلد 8 - صفحه 147
ديگر مى‌فرمايد: «فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ» «1»).
2- کفر و انحراف خود را به مشيّت و اراده‌ى الهى نسبت ندهيد. (برخى کفّار و مشرکان، راه خود را خواست خداوند مى‌دانستند). «لا يَرْضى لِعِبادِهِ الْکُفْرَ»
3- خداوند منحرفان را نيز بنده‌ى خود مى‌داند. «لِعِبادِهِ الْکُفْرَ»
4- شکر، کليد رضايت خداست. «إِنْ تَشْکُرُوا يَرْضَهُ لَکُمْ»
5- در شيوه‌ى دعوت، گام به گام پيش رويم. گام اوّل فرمود: او بى نياز است، گام دوّم فرمود: او به کفر شما راضى نيست، گام سوم فرمود: ايمان و شکر شما به سود شماست و در پايان فرمود: اگر سرکشى کنيد به حسابتان مى‌رسد. «غَنِيٌّ عَنْکُمْ- لا يَرْضى- فَيُنَبِّئُکُمْ»
6- خداوند عادل است و هر کس جزاى کار خودش را مى‌بيند. «لا تَزِرُ وازِرَةٌ»
7- هر کس مسئول کار خويش است و نمى‌توان گناه کسى را به دوش ديگرى انداخت. «وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى»
8- در تهديد کسانى که گناهشان قطعى نيست، راه عفو را باز گذاريد. (کلمه‌ى «ينبئکم» مى‌فرمايد: از عملکردتان خبر مى‌دهد و نمى‌فرمايد: به عملکردتان کيفر مى‌دهد).
مقدار پاداش و کيفر به عملکرد خود ما بستگى دارد. «بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»
10- دقّت در پاداش و کيفر، به علم دقيق الهى مربوط است. «إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ»
11- علم الهى، هم عميق است، هم گسترده، هم به ظاهر است، هم به باطن.
«بِذاتِ الصُّدُورِ»
12- خداوند نيّت‌ها و انگيزه‌هاى اعمال را مى‌داند. «عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ»
«1». آل عمران، 97.
تفسير نور(10جلدى)، ج8، ص: 148