اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ ضُرٌّ دَعا رَبَّه‌ُ مُنِيباً إِلَيه‌ِ ثُم‌َّ إِذا خَوَّلَه‌ُ نِعمَةً مِنه‌ُ نَسِي‌َ ما کان‌َ يَدعُوا إِلَيه‌ِ مِن قَبل‌ُ وَ جَعَل‌َ لِلّه‌ِ أَنداداً لِيُضِل‌َّ عَن سَبِيلِه‌ِ قُل تَمَتَّع بِکُفرِک‌َ قَلِيلاً إِنَّک‌َ مِن أَصحاب‌ِ النّارِ «8»
و زماني که تماس پيدا کرد انسان را ضرري ميخواند پروردگار خود را و انابه و رجوع ميکند باو پس از آن زماني که عطا ميشود باو نعمتي و
جلد 15 - صفحه 289
دفع ضرر او ميشود از جانب خداوند فراموش ميکند آنچه را که بود ميخواند او را پيش از اينکه نعمت و قرار ميدهد از براي خدا شريک- هايي و اندادي تا اينکه گمراه ميشود يا خود را گمراه ميکند از سبيل الهي بفرما باو که متمتع شو و بهره بردار بکفر خود اينکه چند روز دنيا محققا تو از اصحاب آتشي.
انسان نوعا بر نعمتي که در دست دارد از حيات و صحت و جاه و مال و ساير نعم مستند بخود ميداند يا باسباب ظاهريه از رئيس و دوست و دکتر و دواء شانس و بخت و امثال اينها و اما اگر بلائي و مصيبتي و ضرر باو متوجه شد او را مستند بخدا ميداند و دفع آن را ميطلبد چنانچه بهمين مضامين در آيات بسيار اشاره شده لکن قضيه بر عکس است وَ ما أَصابَکُم مِن مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَت أَيدِيکُم وَ يَعفُوا عَن کَثِيرٍ شوري آيه 29 و مکرر گفته شده که اينکه عقائد فاسده و صفات خبيثه و اعمال سيئه قطع نظر از عقوبات اخروي مضار بسياري در دنيا دارد سياهي دل قساوت قلب ضعف ايمان بعد از رحمت سلب نعم نزول بلاء کوتاهي عمر گرفتار ظلم ظلمه غضب الهي رنجش خواطر انبياء و ائمه و صلحاء تسلط شيطان و غير اينها.
وَ إِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ ضُرٌّ گرفتار شد بمرض و حريق و غريق و هدم و ضيق معيشت و تنگ دستي و ساير بليات.
دَعا رَبَّه‌ُ مُنِيباً إِلَيه‌ِ يکي از رفقاء گفت اينکه حريقي که سال گذشته در مني اتفاق افتاد و فرياد يا اللّه و استغاثه و ناله و انابه مردم بلند شد.
ثُم‌َّ إِذا خَوَّلَه‌ُ نِعمَةً مِنه‌ُ خداوند دفع بلاء فرمود و اعطاء نعمت نمود.
نَسِي‌َ ما کان‌َ يَدعُوا إِلَيه‌ِ اينکه جمله را دو نحوه تفسير کرده‌اند يکي آنکه آن بلا و مصيبت و ضري که باو رسيده فراموش ميکند کأن لم يکن شيئا ديگر آنکه دعاء و تضرّع و انابه در پيشگاه الهي را فراموش ميکند و بهمان کفر و فسق خود ادامه ميدهد و معني دوم اقرب است بقرينه جمله بعد.
جلد 15 - صفحه 290
وَ جَعَل‌َ لِلّه‌ِ أَنداداً بهمان شرک که داشت ادامه ميدهد و بکفر خود باقي ميماند.
لِيُضِل‌َّ عَن سَبِيلِه‌ِ ممکن است لام غاية باشد که غاية جعل انداد گمراهي از راه حق و سبيل الهي است و ممکنست لام تعليل باشد که علت جعل انداد گمراهي عن سبيل اللّه است. قُل تَمَتَّع بِکُفرِک‌َ قَلِيلًا اينکه چهار روزه دنيا زود سپري ميشود و گرفتار عذاب خواهي شد.
إِنَّک‌َ مِن أَصحاب‌ِ النّارِ در جاي ديگر ميفرمايد وَ جَعَلُوا لِلّه‌ِ أَنداداً لِيُضِلُّوا عَن سَبِيلِه‌ِ قُل تَمَتَّعُوا فَإِن‌َّ مَصِيرَکُم إِلَي النّارِ ابراهيم آيه 35.