اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَمَّن هُوَ قانِت‌ٌ آناءَ اللَّيل‌ِ ساجِداً وَ قائِماً يَحذَرُ الآخِرَةَ وَ يَرجُوا رَحمَةَ رَبِّه‌ِ قُل هَل يَستَوِي الَّذِين‌َ يَعلَمُون‌َ وَ الَّذِين‌َ لا يَعلَمُون‌َ إِنَّما يَتَذَکَّرُ أُولُوا الأَلباب‌ِ «9»
آيا کسي که او در عبادت است در ساعات شب سجده ميکند و قيام بعبادت دارد و از عذاب آخرت حذر ميکند و برحمت خدا اميدوار است بگو آيا مساوي هستند کساني که ميدانند و کساني که نميدانند جز اينکه نيست باين عدم تساوي متذکر ميشوند صاحبان لب‌ّ و عقل.
أَمَّن هُوَ قانِت‌ٌ آناءَ اللَّيل‌ِ عطف بجمله قبل است که ميفرمايد قُل تَمَتَّع بِکُفرِک‌َ قَلِيلًا إِنَّک‌َ مِن أَصحاب‌ِ النّارِ اينکه بهتر است يا آن کسي که در آنات شب از اول شب تا بصبح اشتغال بعبادت دارد.
ساجِداً وَ قائِماً بخاک ميافتد بحال سجده و بپا ميايستد براي نماز.
يَحذَرُ الآخِرَةَ وَ يَرجُوا رَحمَةَ رَبِّه‌ِ بين خوف و رجاء نه امن من مکر اللّه دارد و نه ياس من روح اللّه که در اخبار زيادي داريم که مؤمن بايد بين خوف و رجاء باشد در بعض آنها ميفرمايد خوف و رجاء مساوي باشد که
لو وزن احدهما لم- يترجح علي الاخر
در بعضي آنها دارد که رجاء او بيشتر از خوف باشد (اقول) دو نظر است انسان اگر بخود نگاه کند که هيچ گونه استحقاق رحمت ندارد هر چه هست تفضل است و اگر براي يک معصيت جهنم رود استحقاق دارد باعث
جلد 15 - صفحه 291
خوف ميشود و اگر نظر برحمت واسعه الهي داشته باشد باعث رجاء ميشود از امير المؤمنين مرويست عرض کرد پروردگارا اگر فرداي قيامت بفرمايي من تمام اهل محضر را بهشت ميبرم جز يک نفر علي ميترسد آن يک نفر علي باشد و اگر بفرمايي تمام را جهنم ميبرم جز يک نفر علي اميدوار است که آن يک نفر علي باشد.
قُل هَل يَستَوِي الَّذِين‌َ يَعلَمُون‌َ وَ الَّذِين‌َ لا يَعلَمُون‌َ إِنَّما يَتَذَکَّرُ أُولُوا الأَلباب‌ِ اخبار بسياري داريم که الّذين يعلمون ائمه طاهرين هستند و الّذين لا يعلمون اعداء آنها و اولوا الالباب شيعيان آنها هستند و مکرر گفته‌ايم که اخبار مصداق اتم را بيان ميفرمايد منافي با عموم آيه نيست
العلم نور يقذفه اللّه في قلب من يشاء
علم چراغ عقل است و جهل تاريکي قلب اگر چشم قلب باز باشد کور نباشد و چراغ علم هم روشن باشد و درب چشم هم بسته نباشد و پرده و حجاب هم روي آينه قلب نيفتاده باشد بنور علم حقايق را عقل درک ميکند و الا اگر چراغ نباشد يا چشم عقل کور باشد يا هوي و هوس روي چشم را بسته باشد يا معاصي صفحه قلب را سياه کرده باشد در ظلمت و ضلالت گرفتار ميشود و ميرود تا درک اسفل نار.