تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ إِنَّکُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَکُمْ بِاتِّخاذِکُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلى بارِئِکُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ عِنْدَ بارِئِکُمْ فَتابَ عَلَيْکُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (54)
بعد از آن در بيان توبه بنى اسرائيل فرمايد:
وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ: و ياد بياوريد اى بنى اسرائيل زمانى را که فرمود موسى عليه السّلام مرقوم خود را، يا قَوْمِ إِنَّکُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَکُمْ:
اى قوم من به درستى که شما ستم نموديد نفسهاى خود را، بِاتِّخاذِکُمُ الْعِجْلَ: به سبب فرا گرفتن گوساله را به پرستش و ستايش. فَتُوبُوا إِلى بارِئِکُمْ: پس توبه کنيد و برگرديد به تضرع و زارى به درگاه پروردگار خود، که منزه باشد از صفات امکانيّه؛ يا ممّيز مخلوقات است از يکديگر به صورت و هيئت مختلفه متفاوته؛ يا ذاتى که آفريد مخلوقات را از غير مثال.
فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ: پس بکشيد نفسهاى يکديگر را، يعنى توبه شما محقّق
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 150
يابد که اقدام کنند بعضى به کشتن بعضى ديگر که خويشان باشند، از پسران و پدران و برادران و عموها و پسر عموها و غير ايشان. ذلِکُمْ خَيْرٌ لَکُمْ عِنْدَ بارِئِکُمْ: اين کشته شدن بهتر است براى شما از زنده بودن شما، نزد آفريدگار شما؛ زيرا موجب پاک شدن شما است از شرک و کفر و سبب رسيدن به سعادت و رستگارى است.
پس از اين حکم الهى، گوساله پرستان غسل ميّت نموده کفن پوشيده به زانو درآمده، سرها در پيش افکندند. حضرت هارون عليه السّلام با دوازده هزار نفر که در دين حضرت موسى عليه السّلام ثابت بودند، شمشيرها کشيده به کشتن آنان مشغول شدند. خداوند ابرى تاريک بر سر ايشان بداشت تا ظلماتى شده محبت و رأفت قرابت و مصاحبت، آنها را از کشتن خويشان بازندارد. خلاصه يکديگر را کشتند، به حدّى که از اول روز تا ظهر يا از صبح تا مغرب هفتاد هزار نفر کشتند. بعد حضرت موسى عليه السّلام و هارون عليه السّلام را ترحّم و رقّت آمده، به درگاه حضرت بارى تعالى ناليدند که: خدايا بنى اسرائيل تمام شدند، بقيه را به ما ببخش. حق تعالى اجابت فرمود. تاريکى بر طرف شد، شمردند، هفتاد هزار بودند. حضرت غمگين شد. خطاب رسيد: اى موسى کشنده آنها مجاهد، و کشته شده آنان شهيد؛ و همه را به بهشت داخل سازم. حضرت خوشحال شده فرمود:
اى بنى اسرائيل چون فرمان الهى بجا آورديد، فَتابَ عَلَيْکُمْ: پس بازگشت فرمود خدا بر شما، به آمرزش، و توبه شما را قبول فرمود. إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ: به درستى که ذات الهى بسيار بسيار رجوع نماينده است به آمرزش، و مهربان است بر توبه کنندگان.
تبصره: اين کشتن، امتحان و لطفى بود از جانب حق تعالى بر آنان و بر غير ايشان. اما نسبت به آنها لطف بود، زيرا چون مکلف شدند که يکديگر را بکشند، هر يک قصد کشتن غير خود از خويشان و دوستان نمودند، و بر اين مشقت عظيمه صبر کردند، مستوجب ثواب عظيم گرديدند. و اما نسبت به غير آنها موجب انزجار او شود از شرک، و اين هر دو، عين لطف
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 151
است.