تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً رَجُلاً فِيهِ شُرَکاءُ مُتَشاکِسُونَ وَ رَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيانِ مَثَلاً الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ «29»
بعد از آن بيان مثلى را فرمايد:
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا: بيان نمود خداى تعالى مثلى براى مشرک و موحد به جهت تنبيه، رَجُلًا فِيهِ شُرَکاءُ مُتَشاکِسُونَ: مردى را که در او شريکان مخالف باشند، يعنى بنده‌اى که مولاى متعدد داشته باشند که به جهت بدخوئى با هم نسازند در شرکت آن بنده، پس هر شريکى او را کارى فرمايد و آن کار ناتمام کرده شريک ديگر کارى رجوع کند و هيچکدام را نتواند انجام دهد و بدين جهت از او راضى نباشند. وَ رَجُلًا سَلَماً لِرَجُلٍ: و از براى موحد مردى را که وارسته باشد از شريکان و خالص باشد براى مردى، يعنى غلامى که مخصوص يک مولى باشد و او را در انجاح مقاصد و مرام خشنود تواند ساخت، هَلْ يَسْتَوِيانِ مَثَلًا: آيا مساوى باشند اين دو بنده از روى شباهت و صفت.
بيان:
(استفهام انکارى) البته مساوى نباشند اين دو باهم، يعنى چنانکه بنده مشترک ميان شرکاء دل او متفرق به خدمتکارى هر يک از ايشان متحير گشته نمى‌داند که به خدمت کدام قيام نمايد و به چه نوع همه را خشنود سازد، همچنين
«1» تفسير عياشى، ج 1، ص 5، ح 6.
جلد 11 - صفحه 241
مشرک نيز توزيع عبوديت نموده براى الهه مختلفه سرگردان شده نداند کدام را عبادت کند و اعتماد به ربوبيت کدام نمايد در انجاح مقاصد؛ لکن بنده که مملوک يکى باشد، به توجه تمام کمر خدمتکارى بسته به موجبات رضاى مولا قيام نمايد و از آنچه مکروه او است محترز شود. بنابراين موحد بالکليه روى توجه به جانب معبود به حق آورده و به عبادت او اشتغال و از غير او منقطع و آنچه رضاى او است عامل و آنچه موجب سخط او باشد محترز شود، بدين سبب به خير عاجل و ثواب آجل نائل شود.
تتمه:
ابو الحسن حسکانى به اسناد خود از حضرت امير المؤمنين عليه السلام فرمود: انا ذلک الرّجل السلّم لرسول اللّه: «1» من آن مردى هستم که به خلوص تمام به خدمتکارى حضرت رسالت پناه صلّى اللّه عليه و آله اقدام نمودم.
عيّاشى، از حضرت امام محمد باقر عليه السلام فرمود: آن مردى که خالص است در عبوديت خود و خدمت او را مشوب به خدمت غير نساخته، از روى تحقيق، حضرت امير المؤمنين عليه السلام و شيعيان او هستند «2».
و چون اين ضرب المثل به سبب هدايت بندگان است به ايمان که اعظم نعم است لذا فرمايد: الْحَمْدُ لِلَّهِ: حقيقت و تمام ستايش مر خداى راست به اين مثل، چه به سبب آن شما را از ظلمت شرک نجات و به نور توحيد هدايت نمود، بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ: بلکه بيشتر ايشان نمى‌دانند حقيقت اين معنى را و به جهت فرط جهالت، غير را شريک سازند.