اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنّا أَنزَلنا عَلَيک‌َ الکِتاب‌َ لِلنّاس‌ِ بِالحَق‌ِّ فَمَن‌ِ اهتَدي فَلِنَفسِه‌ِ وَ مَن ضَل‌َّ فَإِنَّما يَضِل‌ُّ عَلَيها وَ ما أَنت‌َ عَلَيهِم بِوَکِيل‌ٍ (41)
بدرستي که ما نازل فرموديم براي شما کتاب را بجهت انتفاع ناس و انزال کتاب بحق است پس کسي که قبول هدايت کرد پس بنفع نفس خود کرده و کسي که گمراه شد پس جز اينکه نيست که گمراه- شدن او بر ضرر نفس خود بوده و نيستي تو بر آنها وکيل و عهده‌دار إِنّا أَنزَلنا عَلَيک‌َ الکِتاب‌َ قرآن مجيد که در مدت بيست و دو سال از اول بعثت تا حين رحلت نجوما نازل شد سوره بسوره آيه بآيه چنانچه ميفرمايد وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لَو لا نُزِّل‌َ عَلَيه‌ِ القُرآن‌ُ جُملَةً واحِدَةً کَذلِک‌َ لِنُثَبِّت‌َ بِه‌ِ فُؤادَک‌َ وَ رَتَّلناه‌ُ تَرتِيلًا فرقان آيه 34 و تعبير بعلي و نفرمود لک براي اينست که از عالم
جلد 15 - صفحه 319
بالا نازل شده که مفهوم نزول هم همين است و فرق بين لام که از براي نفع است و علي که براي ضرر است در جايي که متعلق تاب هر دو را داشته باشد مثل نفس که ميفرمايد فلنفسه و عليها و اما جايي که متعلق نفع فقط دارد و هيچ ضرري ندارد بعلي هم تعبير ميشود مثل صل علي محمّد و آله يا متعلق ضرر صرف دارد بلام هم تعبير ميشود مثل و لهم عذاب اليم.
لِلنّاس‌ِ که غرض از نزول کتاب هدايت ناس است که إِن‌َّ هذَا القُرآن‌َ يَهدِي لِلَّتِي هِي‌َ أَقوَم‌ُ اسراء آيه 9 بسعادت دارين و نجات نشئتين.
بِالحَق‌ِّ که از جانب خدا آمده و موافق حکم و مصالح است و مشتمل بر جميع منافع و خالي از هر گونه عيب و نقص است.
فَمَن‌ِ اهتَدي فَلِنَفسِه‌ِ هر که بهره‌برداري کرد از اينکه کتاب و بدستورات و فرامين او عمل نمود و از منهيات او منتهي شد و بمعارف او معتقد شد و بمتشابهات او تفسير برأي نکرد و بالجمله متمسک بقرآن شد و او را احد ثقلين دانست و هدايت شد باين کتاب پس بنفع خودش تمام ميشود و سعادت دارين و نجات از مهالک نشئتين پيدا ميکند.
وَ مَن ضَل‌َّ فَإِنَّما يَضِل‌ُّ عَلَيها و هر که اينکه کتاب را مهجور کرد و عقب سر انداخت که ميفرمايد وَ قال‌َ الرَّسُول‌ُ يا رَب‌ِّ إِن‌َّ قَومِي اتَّخَذُوا هذَا القُرآن‌َ مَهجُوراً فرقان آيه 32 و بآراء خود تأويلاتي نمود و بدستورات او عمل نکرد و از منهيات او منتهي نشد و بفرامين و احکام او اعتنايي نکرد و در ضلالت افتاد خودش خود را بضلالت انداخته و بر ضرر نفس خود از اينکه که در معرض عقوبات و مضار و عذابهاي اخروي و محروم از منافع آن درآورده.
وَ ما أَنت‌َ عَلَيهِم بِوَکِيل‌ٍ تو بوظيفه خود ابلاغ فرمودي ديگر عهده‌دار آنها نيستي.