تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ (68)
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ: و دميده شود در صور که اسرافيل در وقت قيامت در آن دمد، فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ: پس به فزع آيند هر که در آسمان و زمين است، يعنى بميرند از شدت صيحه هر که در آسمانهاست از ملائکه، وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ: و هر که در زمين است از مردمان، إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ: مگر آنکه خواهد خداى تعالى. نزد بعضى مراد جبرئيل و اسرافيل و ميکائيل و عزرائيل‌اند.
روايتى از حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و اله: مراد شهداء هستند که شمشيرها به
«1» کتاب التوحيد، باب 17 ص 162- 161 روايت 2 نور الثقلين، ج 4، ص 500، ح 110.
«2» منهج الصادقين، ج 8، ص 117.
جلد 11 - صفحه 269
گردن انداخته در حول عرش الهى «1». اين نفخه اولى که نفخه اماته نامند. ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرى: پس بعد از چهل سال دميده شود در صور نفخه ديگر که نفخه احياء نامند براى زنده شدن مردگان، فَإِذا هُمْ قِيامٌ: پس در آن هنگام به پاى ايستاده باشند از قبرها و برخاستگان، يَنْظُرُونَ: در حالتى که نگاه مى‌کنند از اطراف و جوانب خود مانند متحيران و مبهوتان، يا انتظار کشند که با ايشان چه کنند و به چه مأمور شوند.
تبصره:
آيات و احاديث از عامه و خاصه دلالت دارد بر آنکه حق تعالى اسرافيل را خلق کرد و صور عظيمى با او آفريد، يک طرف آن در مشرق و طرف ديگر در مغرب، از روزى که خلق شده منتظر امر الهى است که هرگاه فرمان برسد در صور بدمد؛ چنانچه حضرت سيد سجاد عليه السلام در صحيفه کامله فرمايد: اسرافيل صاحب صور که ديده‌ها گشوده و انتظار مى‌کشد از جانب تو رخصت دميدن را و حلول امر قيامت را، پس آگاه مى‌سازد و زنده مى‌گرداند به دميدن در صور مرده‌ها را که در قبرها گروگان اعمال خودند «2».