اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللّه‌ُ وَ اللّه‌ُ خَيرُ الماکِرِين‌َ (54)
و مکر کردند و خداوند جزاء مکر آنها را بآنها چشانيد و بهترين جزاء دهنده است وَ مَکَرُوا ممکن است چنانچه مفسّرين گفتند مراد يهود است که حضرت عيسي را گرفتند و حبس کردند و خداوند شبيه عيسي عليه السّلام از خود آنها بآنها نمانيد و او را بدار زدند و کشتند و عيسي را بآسمان برد، لکن اينکه معني خلاف ظاهر است زيرا مکر عبارت از اينکه است که بحيله و تزوير و پلتيک و تقلّب در مقام اذيّت برآيند و يهود علنا دشمني کردند و در مقام اذيّت عيسي برآمدند بلکه بعيد نيست که مراد حواريّين باشند که اظهار ايمان کردند و اظهار متابعت و تسليم و در موقع گرفتاري عيسي در چنگال يهود او را تنها گذاشتند و فرار کردند و اينکه معني بحسب عبارت و جملات آيه هم انسب است و اللّه العالم.
جلد 4 - صفحه 218
و مکر با مؤمن بخصوص با رسول خدا يکي از صفات رذيله و از معاصي بسيار بزرگ و آيات و اخبار در مذمّت آن بسيار است و از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مرويست فرمود
(ليس منّا من ماکر مسلما) جامع السعادات صفحه 611
، و از امير المؤمنين عليه السّلام فرمود
(لو لا ان‌ّ المکر و الخديعة في النار لکنت امکر النّاس)
جامع السعادات صفحه 116، و غير اينها از اخبار.
و مکر و حيله و خدعه و نکري الفاظ مرادفه يا قريب المعني است و از همين باب است تلبيس و غش و غدر که عبارت است از اصابه مکروه بغير از مآخذ خفيه بعيده از ذهن و اينکه يکي از اقسام نفاق است که ظاهر آن بر خلاف باطن باشد.
وَ مَکَرَ اللّه‌ُ مکر خداوند گفتند مراد جزاي عقوبت مکر مکار است و ممکن است مراد اينکه باشد که خداوند شخص مکار را عقوبت ميفرمايد بطوري که خيال ميکند که باو تفضّل فرموده چنانچه مفاد بسياري از آيات است مثل وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 172 و مثل وَ الَّذِين‌َ کَذَّبُوا بِآياتِنا سَنَستَدرِجُهُم مِن حَيث‌ُ لا يَعلَمُون‌َ وَ أُملِي لَهُم إِن‌َّ کَيدِي مَتِين‌ٌ اعراف آيه 181، و غير اينها از آيات.
وَ اللّه‌ُ خَيرُ الماکِرِين‌َ نظر به اينکه گفتيم مکر خدا جزاي عمل مکار است چه بمعني اول باشد که مفسّرين گفتند چه بمعني دوم که احتمال داديم علي اي‌ّ حال بمقتضاي عدل است چنانچه در حق‌ّ کفّار و فسّاق عقوبت ميفرمايد و ظلم نيست بلکه خود مکّار ظلم ميکند هم بنفس خود که خود را در معرض عقوبت قرار ميدهد مثل ساير عصات و هم بکساني که با آنها مکر کرده و اينکه مفاد بسياري از آيات مثل وَ ما ظَلَمناهُم وَ لکِن ظَلَمُوا أَنفُسَهُم هود آيه 103، وَ ما ظَلَمناهُم وَ لکِن کانُوا أَنفُسَهُم يَظلِمُون‌َ نحل آيه 119، وَ ما ظَلَمناهُم وَ لکِن کانُوا هُم‌ُ الظّالِمِين‌َ زخرف آيه 76، و غير اينها از آيات.
219