اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قِيل‌َ ادخُلُوا أَبواب‌َ جَهَنَّم‌َ خالِدِين‌َ فِيها فَبِئس‌َ مَثوَي المُتَکَبِّرِين‌َ (72)
بآنها گفته ميشود که داخل شويد از درهاي جهنم مخلديد در آن جهنم ديگر بيرون نمي‌آئيد از آن ابد الابدين پس بسيار بد جائيست جايگاه تکبر کنندگان.
قِيل‌َ قائل همان خزنه جهنم هستند يا ملائکه عذاب که آنها را سوق
جلد 15 - صفحه 346
ميدادند.
ادخُلُوا امر الزاميست يعني الا و لا بد بايد داخل شويد و اگر امتناع کرديد شما را باجبار مياندازند ميانه جهنم چنانچه ميفرمايد کُلَّما أُلقِي‌َ فِيها فَوج‌ٌ سَأَلَهُم خَزَنَتُها أَ لَم يَأتِکُم نَذِيرٌ ملک آيه 8.
أَبواب‌َ جَهَنَّم‌َ يعني هر فوجي را از يکي از ابواب جهنم داخل مي‌کنند چنانچه گذشت که فرمود لِکُل‌ِّ باب‌ٍ مِنهُم جُزءٌ مَقسُوم‌ٌ حجر آيه 44.
خالِدِين‌َ فِيها مسئله خلود از ضروريات دين اسلام و نصوص قرآن است و منکر آن کافر است و معني خلود اينست که ابد الاباد معذبند در جهنم خلافا لبعض حکماء اسلامي که خلود در عذاب را منکر شدند و متمسک شدند باين آيه خالِدِين‌َ فِيها ما دامَت‌ِ السَّماوات‌ُ وَ الأَرض‌ُ هود آيه 109 حتي خلود در بهشت را هم منکر شدند بهمين جمله در آيه 110 حتي مثنوي ميگويد:
پس عدم گردم عدم چون ارغنون || گويدم کانا اليه راجعون
العياذ باللّه القاء کل ماهيات و صرف وجود شدن و آيات مطلقه را به اينکه آيه تقييد کردند و متمسک شدند بخبري که دارد گشنيز علف جهنم است کنايه از رحمت است و بعضي منکر شدند مثل شيخيه که گفتند پس از مدتي اهل جهنم جنس آتش ميشوند و ديگر آتش بآتش تأثير ندارد و لکن جواب آنها اينکه آيه «ما دامَت‌ِ السَّماوات‌ُ وَ الأَرض‌ُ» کنايت از دوام است زيرا اگر مراد دوام آسمان و زمين باين کيفيت فعلي باشد اينکه قبل القيمه تغيير ميکند که ميفرمايد «يَوم‌َ نَطوِي السَّماءَ کَطَي‌ِّ السِّجِل‌ِّ- يَوم‌َ تُبَدَّل‌ُ الأَرض‌ُ غَيرَ الأَرض‌ِ- إِذَا الشَّمس‌ُ کُوِّرَت وَ إِذَا النُّجُوم‌ُ انکَدَرَت و غير اينها و اگر مراد نيست صرف باشد هو اول الکلام و اما جنس آتش شدن منافيست با آيه کُلَّما نَضِجَت جُلُودُهُم بَدَّلناهُم جُلُوداً غَيرَها لِيَذُوقُوا العَذاب‌َ نساء آيه 59 بلکه لازمه اينکه کلام اينست که شيطان و شياطين و جن از آتش متألم نشوند زيرا از جنس آتش هستند و منافيست با قوله تعالي لَأَملَأَن‌َّ جَهَنَّم‌َ مِن‌َ الجِنَّةِ وَ النّاس‌ِ أَجمَعِين‌َ هود آيه 120 و خبر
جلد 15 - صفحه 347
گشنيز نه سند دارد و نه دلالت دارد.
فَبِئس‌َ مَثوَي المُتَکَبِّرِين‌َ معني واضح و قبلا هم توضيح داده شده.