تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسى إِنِّي مُتَوَفِّيکَ وَ رافِعُکَ إِلَيَّ وَ مُطَهِّرُکَ مِنَ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ جاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوکَ فَوْقَ الَّذِينَ کَفَرُوا إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُکُمْ فَأَحْکُمُ بَيْنَکُمْ فِيما کُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (55)
بعد از آن، حسن تدبير و لطف تقدير خود را نسبت به حضرت عيسى عليه السّلام بيان فرمايد:
إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسى: ياد بياور و منتهى شو، زمانى را که فرمود خداى تعالى به عيسى عليه السّلام، إِنِّي مُتَوَفِّيکَ: بدرستى که من فراگيرنده‌ام تو را به تمامه از روى زمين بدون موت، وَ رافِعُکَ إِلَيَ: و بردارنده و بلند کننده‌ام تو را به سوى محل کرامت خود و مقرّ ملائکه که آسمان باشد.
1- قول اول: پس غرض از اين آيه شريفه، صعود عيسى عليه السّلام باشد به روح و جسد به آسمان، تا بطلان قول کسانى که گمان کردند که صعود او به روح تنها بوده معلوم و محقق گردد، و اغلب مفسرين و محدثين بر اين قول مى‌باشند. بنابراين حضرت عيسى عليه السّلام زنده و در آسمان است، و در زمان ظهور حضرت حجت عصر عجّل اللّه فرجه، از آسمان نازل گردد؛ و احاديث خاصه و عامه بر اين قسمت دلالت دارد:
1- در مجمع و مبانى- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که فرمود: اين عيسى بن مريم لم يمت و انه راجع اليکم قبل يوم القيمة «1»:
بدرستى که عيسى بن مريم عليه السّلام نمرده است، و بدرستى که او برگشت کننده است به سوى شما پيش از قيامت.
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل، صفحه 449
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 117
2- بحار الانوار- به اسناد خود از ابو سعيد خدرى روايت نموده که فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: منا الذى يصلى عيسى بن مريم خلفه: «1» از ما باشد آن کسى که نماز گزارد عيسى بن مريم عليه السّلام پشت سر او.
3- اکمال الدين- ابن بابويه رضوان الله عليه در ذيل حديثى که خداى تعالى وصف پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به عيسى عليه السّلام فرمايد: ارفعک الى ثم اهبطک فى آخر الزمان لترى من امة ذلک النبى العجائب: بلند گردانم تو را به سوى خود، پس فرود آورم تو را در آخر الزمان تا ببينى از امت اين پيغمبر، عجائبى را.
4- صحيح مسلم و بخارى و عقد الدرر- قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: کيف انتم اذا نزل ابن مريم فيکم و امامکم منکم. «2» فرمود حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: چگونه هستيد شما وقتى که نازل شود پسر مريم در شما، و حال آنکه امام شما از شما باشد.
5- صحيح مسلم از جابر روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: قال: لا تزال طائفة من امّتى يقاتلون على الحقّ ظاهرين الى يوم القيمة فينزل عيسى بن مريم عليهما السّلام فيقول اميرهم صلّ بنا فيقول لا انّ بعضکم على بعض امراء تکرمة اللّه لهذه الامّة. «3» فرمود: هميشه جماعتى از امت من مقاتله کنند بر امر حق آشکارا تا روز قيامت، پس نازل مى‌شود عيسى بن مريم عليه السّلام، پس مى‌گويد امير ايشان، مهدى آل محمد عليه السّلام: امامت نما در نماز. حضرت عيسى عليه السّلام عرض کند: نيست
«1» به کتاب «احقاق الحقّ» جلد 13 صفحه 198 مراجعه شود- و بحار الانوار جلد 51 صفحه 76 حديث 32 و صفحه 48 حديث 37
«2» «صحيح مسلم» جلد 1 صفحه 94 (کتاب الايمان)- و نيز رجوع شود به «احقاق الحق» جلد 13 صفحه 195 تا 197
«3» «صحيح مسلم» جلد اوّل، صفحه 95- احقاق الحق جلد 13 صفحات 205 تا 207 (با اندکى اختلاف)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 118
جاى امامت من، بدرستى که بعضى از شما امام هستيد بر بعضى ديگر، اين کرامتى است از جانب خدا براى اين امت.
اقوال ديگر در آيه شريفه: 2- من متمم عمر تو و موفى اجل تو هستم، پس نمى‌گذارم يهود تو را بکشند، و تو را به مقر و مسکن مى‌برم با ملائکه مدت عمر گذرانى. 3- من متوفى وعده خود در دنيا مى‌باشم، چه در علم ازلى گذشته که تو را تا آخر زمان زنده بگذارم. 4- در آيه تقديم و تأخير است. (انّى رافعک الىّ و متوفيک): يعنى: من قبض روح کننده‌ام تو را بعد از نزول تو از آسمان. 5- من ميراننده تو هستم از علائقى که مانعند از عروج به عالم ملکوت. لکن قول اول اقوى و اصح است. وَ مُطَهِّرُکَ مِنَ الَّذِينَ کَفَرُوا: و پاک کننده‌ام تو را از رجس آنانکه کافر شدند از بدى همسايگى و اختلاط آنان که به مثابه ملاقات نجاست است به بدن. يا پاک سازنده‌ام از قصد بد آنان و رهاننده از مکر ايشان. وَ جاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوکَ: و قرار دهنده‌ام آنانکه پيروى نمودند تو را از مؤمنان است تو، فَوْقَ الَّذِينَ کَفَرُوا: برتر و بالاتر از آنانکه نصارى بود بر يهود به حجت و برهان در اثبات رسالت حضرت عيسى عليه السّلام. يا غالب شدن به شمشير به معاونت قياصره. و تا کنون شنيده نشده غلبه يهود بر مسلمانان و نصارى که ايمان به حضرت عيسى عليه السّلام دارند، و اتفاق نيفتاده که يهود نائل به ملک و دولت شوند، و هميشه نصارى غالب و يهود مغلوبند. «1» تبصره: مراد آيه شريفه، ظهور غلبه نصارى است از زمان حضرت عيسى عليه السّلام تا زمان حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. اما بعد از آن، غلبه و عزت و شوکت با مسلمانان باشد، زيرا به آمدن دين محمّدى صلّى اللّه
«1» بنظر مى‌رسد که سخن اخير مؤلف- رضوان اللّه عليه- با واقعيّت خارج سازگارى ندارد. از اينرو سزاوار است آيه بصورتى ديگر شرح و بسط داده شود همانگونه که مفسّرين در توضيح آن بيانات ديگرى ارائه کرده‌اند و بر خوانندگان است که به آن تفاسير مراجعه کنند (مصحّح)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 119
عليه و آله و سلّم تمام اديان سلف، منسوخ و شريعت آن حضرت، باقى است تا انقراض عالم؛ پس در حقيقت مسلمانان، پيروان حقّند نه ديگران و لذا بعضى آيه شريفه را خطاب به پيغمبر، و مراد «الَّذِينَ اتَّبَعُوکَ» مسلمانان و پيروان حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌باشند.
ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُکُمْ: پس به سوى من است بازگشت شما از تابعين و مخالفين، فَأَحْکُمُ بَيْنَکُمْ: پس حکم فرمايم ميان شما به قسط و عدل، فِيما کُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ: در آنچه هستيد در آن اختلاف کنيد. و اختلاف ايشان بر اين وجه است که يهود، حضرت موسى عليه السّلام را معتقد و لکن حضرت عيسى و حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را منکرند؛ و نصارى، حضرت موسى و عيسى عليهما السّلام را تصديق کنند و به حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ايمان نياوردند و «اقنوم ثلاث» قائلند؛ و مؤمنان قائلند که خداى تعالى يگانه، و تمام انبياى از جانب خدا بر حق هستند.