اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم لَهُم مُلک‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ ما بَينَهُما فَليَرتَقُوا فِي الأَسباب‌ِ «10»
آيا از براي آنهاست ملک آسمانها و زمين و آنچه ما بين آنها است پس بايد بالا روند در اسباب.
أَم لَهُم مُلک‌ُ السَّماوات‌ِ استفهام انکاري است يعني هيچگونه مالکيّتي ندارند نه در آسمانها و نه.
وَ الأَرض‌ِ در زمين.
وَ ما بَينَهُما آنچه بين آسمانها و زمين است از ابر و باد، و باران و هوا و نباتات و حيوانات و جن‌ّ و انس حتّي مالک نفس خود
جلد 15 - صفحه 218
هم نيستند نه ميتوانند جلب نفعي کنند و نه دفع ضرري و نه حفظ حيات خود کنند و نه جلوگيري از مرگ وَ لا يَملِکُون‌َ لِأَنفُسِهِم ضَرًّا وَ لا نَفعاً وَ لا يَملِکُون‌َ مَوتاً وَ لا حَياةً وَ لا نُشُوراً- فرقان آيه 4- بلکه قدرت بر يک پشه و مگس ندارند إِن‌َّ الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ لَن يَخلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجتَمَعُوا لَه‌ُ وَ إِن يَسلُبهُم‌ُ الذُّباب‌ُ شَيئاً لا يَستَنقِذُوه‌ُ مِنه‌ُ ضَعُف‌َ الطّالِب‌ُ وَ المَطلُوب‌ُ حج آيه 72-.
فَليَرتَقُوا فِي الأَسباب‌ِ ارتقاء بمعني صعود است و اينکه جمله دو نحوه تفسير شده يک نحوه که اگر مالک آسمانها و زمين و ما بين آنها هستند پس صعود کنند و بالا روند در آسمانها و تصرف کنند و تدبير امور نمايند و تعيين رسول کنند و با خدا طرف شوند چنانچه فرعون تمنّا کرد وَ قال‌َ فِرعَون‌ُ يا هامان‌ُ ابن‌ِ لِي صَرحاً لَعَلِّي أَبلُغ‌ُ الأَسباب‌َ أَسباب‌َ السَّماوات‌ِ- الآيه- مؤمن آيه 38- نحوه ديگر مراد از اسباب حيل است يعني هر چه مکر و حيله دارند و ميتوانند بکار زنند در مقابل مشيت الهي نميتوانند عرض اندام کنند و لو مکر آنها کوه‌ها را از جا بکند چنانچه ميفرمايد وَ قَد مَکَرُوا مَکرَهُم وَ عِندَ اللّه‌ِ مَکرُهُم وَ إِن کان‌َ مَکرُهُم لِتَزُول‌َ مِنه‌ُ الجِبال‌ُ- ابراهيم آيه 48-.
و بالجمله دين را نميشود به سليقه و رأي و عقل بشري ساخت کي نبي باشد کي خليفه عبادات چيست! معاصي کدام است چه نحوه بايد عبادت کرد زيرا سليقه‌ها و آراء و عقول تفاوت فاحش دارد صلاح و فساد امور را درک نميکند و بسا هواي نفس و حب‌ّ شهوات روي عقل را مي‌پوشاند و اشتباهات و خطاها بسيار است:
گروهي اينکه گروهي آن پسندند || پسندم آنچه را جانان پسندد
جلد 15 - صفحه 219
ببينيد در دوران جاهليت کيفيت نماز آنها چه نحوه بوده وَ ما کان‌َ صَلاتُهُم عِندَ البَيت‌ِ إِلّا مُکاءً وَ تَصدِيَةً- انفال آيه 35-.