اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ مَثَل‌َ عِيسي عِندَ اللّه‌ِ کَمَثَل‌ِ آدَم‌َ خَلَقَه‌ُ مِن تُراب‌ٍ ثُم‌َّ قال‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ (59)
محقّقا مثل عيسي در دستگاه قدرت خداوند مثل مثل آدم است که از خاک خلق فرمود پس از آن امر تکويني کرد که موجود شو پس موجود شد.
إِن‌َّ مَثَل‌َ عِيسي مثل در قرآن مجيد بر معاني اطلاق شده: 1- بمعني صفة مثل قوله تعالي إِنَّما مَثَل‌ُ الحَياةِ الدُّنيا سوره يونس آيه 25، و قوله تعالي مَثَلُهُم فِي التَّوراةِ فتح آيه 29، و قوله تعالي مَثَل‌ُ الجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ المُتَّقُون‌َ رعد آيه 35، الي غير ذلک.
جلد 4 - صفحه 225
2- بمعني ذات الشي‌ء مثل قوله تعالي لَيس‌َ کَمِثلِه‌ِ شَي‌ءٌ شوري آيه 9، يعني (کذاته شيئي).
3- بمعني التشبيه بين دو چيز در جهتي از جهات مثل قوله تعالي کَمَثَل‌ِ الَّذِي استَوقَدَ ناراً بقره آيه 16، و در اينکه آيه ممکن است بمعني اول باشد يعني صفة عيسي مثل صفة آدم است، و ممکن است بمعني سوم باشد يعني عيسي عليه السّلام شبيه بآدم عليه السّلام است.
عِندَ اللّه‌ِ يعني در دستگاه خلقت و تکوين و قدرت يعني همين نحوي که خدا قدرت دارد آدم را بدون پدر و مادر خلق و ايجاد فرمايد قدرت دارد عيسي را بدون پدر خلق کند.
کمثل آدم بعضي توهّم کردند که کاف در کمثل زائد است چنانچه اينکه توهّم را در لَيس‌َ کَمِثلِه‌ِ شَي‌ءٌ هم کرده‌اند و نظائر اينها لکن اينکه توهم فاسد است و حرف زائد در قرآن نيست و معني اينکه است که صفة عيسي در امر خلقت مثل صفة آدم است، يا قدرت حق در خلقت عيسي مثل قدرت او است در خلقت آدم، و اينکه جمله براي رفع توهم نصاري است که چگونه ميشود عيسي پدر نداشته باشد پس پدرش خدا است. و همين تعجب را يهود در حق آدم نمودند و آدم را پسر خدا دانستند چنانچه در تورات آنها است و از اينکه جهت گفتند نَحن‌ُ أَبناءُ اللّه‌ِ وَ أَحِبّاؤُه‌ُ مائده آيه 21.
خَلَقَه‌ُ مِن تُراب‌ٍ يعني ماده اصلي آدم از خاک بوده و لو مرکب از عناصر زيادي است چنانچه ماده اصلي جن‌ّ از آتش است.
ثُم‌َّ قال‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ امر کن امر تکويني است يعني ايجاد باين معني که همين که مشيت تعلق گرفت بايجاد فيکون موجود ميشود، و بعبارت ديگر فعل بمعني اسم مصدري اثر فعل بمعني مصدري است چنانچه قبلا تذکر داديم که
جلد 4 - صفحه 226
افعال الهي احتياج بمقدمات ندارد همين که مصلحت در ايجاد شيئي باشد ايجاد ميفرمايد و بايجاد او موجود ميشود و همين است معني آيه شريفه إِذا قَضي أَمراً فَإِنَّما يَقُول‌ُ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ آل عمران آيه 47.