اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الحَق‌ُّ مِن رَبِّک‌َ فَلا تَکُن مِن‌َ المُمتَرِين‌َ (60)
حق از پروردگار تو است پس نباش از مرددين.
حق بمعني ثابت غير قابل زوال است و از اينکه جهت يکي از اسامي الهي است اشاره بمقام واجب الوجودي است و لفظ حقيقة هم از همين معني است و مطالبي که مطابق با واقع است اطلاق حق بر او ميشود مقابل باطل که بر خلاف واقع است، و الف و لام الحق از براي جنس است و مفاد اينکه جمله اينست که آنچه از جانب خدا است مطابق با واقع است در مقابل آنچه از غير او است باطل و بر خلاف واقع است فَلا تَکُن مِن‌َ المُمتَرِين‌َ در مجمع و جماعتي از مفسرين نظر بمقام مقدس نبوي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم اينکه خطاب را متوجه بآن حضرت ندانسته‌اند و لذا تعبير کرده‌اند بايها السامع لکن خلاف ظاهر آيه است و مفاد فلا تکن اينست که جاي شک و ترديد نيست، و جمله اول بمنزله علت است يعني چون آنچه از پروردگار است حق است و جاي شک و ترديد نيست.
و اينکه نحوه خطابات در قرآن بسيار است مثل لَئِن أَشرَکت‌َ لَيَحبَطَن‌َّ عَمَلُک‌َ زمر آيه 65، و مثل وَ لا تَطرُدِ الَّذِين‌َ يَدعُون‌َ رَبَّهُم الي قوله تعالي فَتَطرُدَهُم فَتَکُون‌َ مِن‌َ الظّالِمِين‌َ انعام آيه 52، وَ لا تَتَّبِع أَهواءَ الَّذِين‌َ کَذَّبُوا بِآياتِنا انعام آيه 151، و امثال اينها تماما از باب (اياک اعني و اسمعي يا جارة) و منافي با مقام
جلد 4 - صفحه 227
نبوّت نيست و دلالت بر اينکه ندارد که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم جزو ممترين بوده و او را خدا نهي فرموده بلکه جميع مناهي شرعيه و نواهي الهيه عام است و شامل نبي‌ّ صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه عليهم السلام و معصومين هم ميشود و آنها از جهت مقام عصمت محال است مرتکب شوند.
الممترين از ماده مراء است و اغلب بمعني جدال و خصومة است. در سفينه از مجمع (المراء و الجدال و الخصومة متقاربة المعني) لکن مراء در مطالب علميه است که غرض اظهار فضل باشد و جدال در همان مطالب علميه است که غرض تعجيز طرف باشد، و خصومة در امور دنيويه است و تماما از معاصيست و از اخلاق رذيله از امير المؤمنين عليه السّلام مروي است فرمود
(اياکم و المراء و الخصومة فانهما يمرضان القلوب علي الاخوان و ينبت عليهما النفاق) سفينه مجلد دوم ص 325.
و از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم
(ثلاث من لقي اللّه عزّ و جل‌ّ بهن‌ّ دخل الجنة من اي‌ّ باب شاء من حسن خلقه و خشي اللّه في المغيب و المحضر و ترک المراء و ان کان محقّا)
سفينه مجلد دوم ص 532، لکن اگر براي اظهار حق و ابطال باطل باشد ممدوح است در قرآن است وَ جادِلهُم بِالَّتِي هِي‌َ أَحسَن‌ُ نحل آيه 126.
و گاهي بمعني شک استعمال شده مثل فَلا تَک‌ُ فِي مِريَةٍ مِنه‌ُ هود آيه 20، و مثل فَبِأَي‌ِّ آلاءِ رَبِّک‌َ تَتَماري النجم آيه 56، و آيه شريفه باين معني است.