اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنّا نَحن‌ُ نُحي‌ِ المَوتي وَ نَکتُب‌ُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُم وَ کُل‌َّ شَي‌ءٍ أَحصَيناه‌ُ فِي إِمام‌ٍ مُبِين‌ٍ «12»
محققا ما خود ما زنده ميکنيم مرده‌ها را و مينويسيم آنچه را از اعمال آنها که پيش فرستادند و آنچه از آثاري که از خود گذاردند و هر چيزي را احصاء کرده‌ايم در امام بيان کننده.
إِنّا نَحن‌ُ براي تأکيد است به کلمه ان‌ّ و نحن.
نُحي‌ِ المَوتي از جن و انس و وحوش تماما فرداي قيامت زنده ميشوند و مبعوث ميگردند براي جزاي اعمال خود که فرمود النّاس مجزيون باعمالهم ان خيرا فخير و ان شرا فشر.
جلد 15 - صفحه 53
وَ نَکتُب‌ُ ما قَدَّمُوا تمام اعمال در دفتر الهي ثبت است چه اعمال قلبيه از عقائد حقّه يا باطله، کفر، ايمان، شرک، توحيد، هدايت، ضلالت و چه نفسيّه از صفات و ملکات و اخلاق خوب و بد و چه اعمال عباديّه و معاصي حتّي دارد نفسهايي که ميکشد در عبادت و معصيت در دفتر ثبت ميشود.
وَ آثارَهُم آثاري که از خود گذاردند و رفتند که دارد در حديث
(من سن‌ّ سنّه حسنه کان له اجرها و اجر من عمل بها الي يوم القيمة و من سن سنّة سيّئة کان عليه وزرها و وزر من عمل بها الي يوم القيمة)
و گفتيم سه قسم فاعل داريم:
فاعل بالمباشره که خود عمل ميکند و فاعل بالتسبيب که سبب ميشود ديگران عمل ميکنند و فاعل بالرّضا که فرمود
الراضي بفعل قوم کالداخل فيهم.
وَ کُل‌َّ شَي‌ءٍ هر چيزي که اطلاق شي‌ء بر او ميشود که سر تا سر ممکنات را شامل ميشود بواسطه کلمه کل. أَحصَيناه‌ُ که فروگذار نکرديم چيزي را کوچک و بزرگ.
فِي إِمام‌ٍ مُبِين‌ٍ بعضي گفتند مراد لوح محفوظ است که ملائکه مقرّبين مشاهده ميکنند کأنّه لوح بر آنها بيان ميکند و بعضي گفتند نامه عمل است که ميفرمايد وَ وُضِع‌َ الکِتاب‌ُ فَتَرَي المُجرِمِين‌َ مُشفِقِين‌َ مِمّا فِيه‌ِ وَ يَقُولُون‌َ يا وَيلَتَنا ما لِهذَا الکِتاب‌ِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا کَبِيرَةً إِلّا أَحصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً کهف آيه 47 لکن اينها تفسير برأي است مدرکي ندارد و در خبر از امير المؤمنين است ميفرمايد:
(انا و اللّه الامام المبين ابيّن الحق‌ّ من الباطل ورثته من رسول اللّه)
و شاهد بر اينکه دعوي دعاء ندبه
(و علمته علم ما کان و ما يکون الي انقضاء خلقه)
و اطلاق امام بر لوح محفوظ و برنامه عمل خلاف ظاهر است و بر وجود امير المؤمنين عين حقيقت است (هو امام المشرق و المغرب) و اخبار بسياري داريم که تفسير شده به امير المؤمنين عليه السلام من جمله حديث مروي از إبن بابويه مسندا از حضرت باقر (ع) که فرمود موقعي که اينکه آيه نازل شد ابا بکر و عمر سؤال کردند مراد تورية است فرمود نه، انجيل است فرمود نه، قرآن است فرمود: نه، پس توجه فرمود بامير المؤمنين و فرمود:
(هو هذا انه الامام الذي احصي اللّه تبارک و تعالي فيه علم
جلد 15 - صفحه 54
کل شي‌ء)
و من جمله حديثي است که از صالح بن سهل روايت شده گفت
( سمعت ابا عبد اللّه (ع) يقول و کل شي‌ء احصيناه في امام مبين قال في امير المؤمنين، ع)
و من جمله حديث مروي از عمّار بن ياسر از امير المؤمنين فرمود
( يا عمّار ا ما قرأت سورة يس و کل‌ّ شي‌ء احصيناه في امام مبين قلت بلي يا مولاي قال انا ذلک الامام المبين
الي غير ذلک من الاخبار و اينکه احاديث مفصّل است فقط ما محل شاهد آنها را ذکر کرديم بلکه بعض افاضل گفتند امتياز سوره يس بر ساير سور براي اينکه جمله است.