تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ جاءَ مِنْ أَقْصَا الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعى قالَ يا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ «20» اتَّبِعُوا مَنْ لا يَسْئَلُکُمْ أَجْراً وَ هُمْ مُهْتَدُونَ «21» وَ ما لِيَ لا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ «22» أَ أَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمنُ بِضُرٍّ لا تُغْنِ عَنِّي شَفاعَتُهُمْ شَيْئاً وَ لا يُنْقِذُونِ «23» إِنِّي إِذاً لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ «24»
إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّکُمْ فَاسْمَعُونِ «25» قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ قالَ يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ «26» بِما غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُکْرَمِينَ «27»
ترجمه
و آمد از منتهاى شهر مردى که ميشتافت گفت اى قوم من پيروى کنيد فرستادگان را
پيروى کنيد کسانى را که نميخواهند از شما مزدى و ايشان هدايت يافتگانند
و چيست مرا که نپرستم آنرا که آفريد مرا و بسوى او باز گردانيده ميشويد
آيا بگيرم غير از او خدايانى که اگر بخواهد خداى بخشنده برساند مرا ضررى دفع نکند از من شفاعت آنها چيزيرا و خلاص نکنند مرا
همانا من
جلد 4 صفحه 403
آنگاه هر آينه در گمراهى آشکارم
همانا من گرويدم بپروردگار شما پس بشنويد
از من گفته شد داخل شو در بهشت گفت اى کاش قوم من آگاه ميشدند
بآنکه آمرزيد مرا پروردگارم و گردانيد مرا از گرامى داشتگان.
تفسير
قمّى ره نقل فرموده که اين آيات تمامى در شأن حبيب نجّار نازل شده است و گفته شده که او ششصد سال قبل از پيغمبر خاتم بآنحضرت ايمان آورده بود و در غارى عبادت ميکرد وقتى خبر پيمبرانى که در آيات سابقه ذکر شد باو رسيد دين خود را اظهار نمود و در مجالس از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نقل نموده که صدّيقها سه نفر بودند حبيب نجّار که مؤمن آل يس است آنکه گفت يا قوم اتّبعوا المرسلين و حزقيل که مؤمن آل فرعون است و على بن ابى طالب که افضل آنها است و در جوامع از آنحضرت نقل نموده که پيش قدمترين امّتها بايمان سه نفرند که کافر نشدند بخدا يک چشم بهمزدن على ابن ابى طالب عليه السّلام و صاحب يس و مؤمن آل فرعون و ايشان صدّيقانند و على عليه السّلام افضل آنها است و گفته شده که حبيب نجّار در وقت ورود آندو نفر پيمبر سابق الذّکر با آنها ملاقات نموده بود و ايمان آورده بود ولى اظهار نمينمود تا وقتى که شنيد اهل انطاکيه ميخواهند پيمبران را بکشند بشتاب خود را بشهر رسانيد و مستفاد از آيات آنستکه شروع بنصيحت مردم نمود و با کمال ملايمت و ملاطفت گفت اى خويشاوندان من متابعت کنيد پيمبران را اينها که از شما مزدى بر اداء رسالت نميخواهند که احتمال بدهيد براى نفع خودشان سخن ميگويند اينها از جانب خدا راه يافته‌اند بآنچه خير و نفع و صلاح شما در آن است من وقتى تأمّل ميکنم ميبينم جهت ندارد که عبادت نکنم خدائيرا که مرا خلق کرده و نگهدارى نموده و روزى داده من با شما اهل يک آب و خاکيم آنچه براى خودم ميخواهم براى شما هم بايد بخواهم فردا بازگشت شما بحکم آفريدگارتان است شما را بر عبادت بت عقاب ميکند آيا سزاوار است من براى خود معبودهائى اتّخاذ کنم غير از خالق خود که اگر خداوند بخشنده حيات و روزى بخواهد مرا عقاب کند بر ترک عبادت خود و عبادت آنها نتوانند شفاعت مرا کنند و بر فرض بتوانند و بکنند بقدر ذرّه‌ئى بحال من فائده نداشته باشد و احتياج مرا بخدا کم نکند و نتوانند مرا از عذاب نجات دهند و در اين صورت اگر
جلد 4 صفحه 404
من چنين کارى بنمايم در جهالت و گمراهى هويدا و آشکارى خواهم بود حال که چنين است من ايمان آوردم بخداونديکه پروردگار شما است پس بشنويد اقرار مرا و شهادت دهيد نزد خدا يا پيمبران او و بعضى گفته‌اند که چون قوم اراده کشتن او را نمودند روى به پيمبران نمود و اين سخن را که متضمّن اداء شهادت و استشهاد از آنها است با ايشان گفت و اهل انطاکيه او را بضرب سنگ و لگد کشتند و از طرف خداوند بشارت دخول در بهشت باو داده شد و ملائکه رحمت مقدم او را در عالم برزخ گرامى داشتند و متنعّم بنعيم آن گرديد و او آرزو ميکرد که کسانش از حال او خبر داشتند و ميدانستند که مشمول مغفرت و کرامت الهى شده است و براى قوم خود بعد از مرگ هم دلسوزى نمود چنانچه قبل از آن مينمود و اين دليل است بر ثواب قبر و کاشف است از عذاب آن.