اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنِّي إِذاً لَفِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ «24»
محققا من اگر اتّخاذ کنم آلهه غير از او را هر آينه در گمراهي آشکارا وارد ميشوم.
ضلالت بمعني گمراهي است که انسان راه را گم کند يا چيزي از او گم شود و منشأ ضلالت جهل است که نداند راه از چاه کدام طرف است يا اشتباه کند راه ديگري را خيال کند راه مقصود است، قسمت اوّل جهل بسيط است، انسان که مقصدش مثلا تهرانست سر يک جاده مي‌بيند چندين راه است نميداند کداميک راه مقصود او است بايد توقّف کند تا يک راهنمايي پيدا شود که اطمينان بقولش پيدا کند و اگر چند نفر باشند يکي اينکه راه را نشان ميدهد ديگري راه ديگري هکذا سومي و چهارمي انسان متحيّر ميشود که کداميک آنها صادق هستند البته مطالبه دليل و مدرک ميکند و تا بر او ثابت نشود حرکت نميکند، مسئله دين از همين باب است هر دسته راه سعادت را طريقه خود ميداند: يهود، نصاري، مجوس، مشرکين
جلد 15 - صفحه 63
طبيعي و ساير فرق البته بايد مطالبه دليل کرد انبياء را خدا فرستاده براي راهنمايي که راه سعادت را نشان دهند و البته با مدرک و دليل مثل معجزه و يکي از راهنماهاي خداوندي عقل است که گفتند عقل رسول باطني است و رسول عقل خارجي است و مسئله توحيد و نفي شرک را عقل درک ميکند زيرا امري واضح‌تر از توحيد نيست آثار قدرت الهي آن به آن در جميع مخلوقات واضح و روشن است:
دل هر ذرّه را که بشکافي || آفتابيش در ميان بيني
هر گياهي که از زمين رويد || وحده لا شريک له گويد
برگ درختان سبز در نظر هوشيار || هر ورقش دفتريست معرفت کردگار
تُسَبِّح‌ُ لَه‌ُ السَّماوات‌ُ السَّبع‌ُ وَ الأَرض‌ُ وَ مَن فِيهِن‌َّ وَ إِن مِن شَي‌ءٍ إِلّا يُسَبِّح‌ُ بِحَمدِه‌ِ وَ لکِن لا تَفقَهُون‌َ تَسبِيحَهُم اسراء آيه 46. لذا شرک و بت پرستي بالاخص پس از آمدن انبياء و دعوت به توحيد ضلالت آشکار است که ميگويد إِنِّي إِذاً لَفِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ.