اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما أَنزَلنا عَلي قَومِه‌ِ مِن بَعدِه‌ِ مِن جُندٍ مِن‌َ السَّماءِ وَ ما کُنّا مُنزِلِين‌َ «28»
و ما نازل نکرديم بر قوم حبيب نجّار- رجلي که از اقصي المدينه آمده- از بعد از او- يعني بعد از کشتن او يا تکذيب او يا تکذيب رسل يا اذيت بآنها- لشکري از آسمان و نيستيم ما انزال کننده.
اينکه آيه شريفه را چند نحو تفسير کردند: «1» اينکه ملائکه را براي هلاک آنها نفرستاديم و نميفرستيم. «2» اينکه وحي از آسمان بتوسّط ملائکه بر انبياء براي هدايت آنها پس از کشتن حبيب نجّار و تکذيب انبياء نفرستاديم و نخواهيم فرستاد. «3» ملائکه را بجاي انبياء بر آنها نفرستاديم و هرگز نميفرستيم.
(توضيح کلام) اينکه خداوند بمقتضاي حکمت و لطف براي بندگانش انبياء را ارسال ميفرمايد و دستورات به توسط ملائکه وحي ميفرستد و کتاب نازل ميکند تا اينکه حجّت بر آنها تمام شود و راه عذر بر آنها بسته شود لکن پس از آنکه از قابليّت هدايت افتادند و قساوت و عناد ورزيدند و طغيان و سرپيچي کردند آنها را بخود واميگذارد تا هر چه بتوانند معصيت و نافرماني کنند و بر عذاب خود بيفزايند چنانچه ميفرمايد فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ زخرف آيه 83 معارج آيه 42 پس از آن اگر در نسل آنها مؤمني پيدا ميشود عذاب بر آنها نازل
جلد 15 - صفحه 67
نميکند و اگر پيدا نميشود آنها را بعذاب هلاک ميفرمايد و اينکه کفّار انطاکيه قوم حبيب نجّار حجّت از هر جهت بر آنها تمام شد: سه پيغمبر بر آنها فرستاده شد با معجزات با هرات و حبيب نجّار هم آنچه بايد بگويد گفت و معذلک ايمان نياوردند ميفرمايد:
وَ ما أَنزَلنا عَلي قَومِه‌ِ مِن بَعدِه‌ِ مِن جُندٍ مِن‌َ السَّماءِ وَ ما کُنّا مُنزِلِين‌َ چون حجت تمام شد و ديگر قابل هدايت نيستند بايد بعذاب هلاک شوند که گفتند: جبرئيل بر در دروازه شهر صيحه زد يک مرتبه خاموش شدند و اللّه العالم چنانچه در آيه بعد ميفرمايد: