اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن کانَت إِلاّ صَيحَةً واحِدَةً فَإِذا هُم خامِدُون‌َ «29»
نبود مگر يک صيحه پس بناگاه تمام آنها خاموش شدند.
عذابهايي که بر امم سابقه نازل ميشد بسا به مقتضاي حکمت مدّتي طول ميکشيد مثل قوم نوح که مدّتي ساخت کشتي ميکرد تا آب از آسمان باريد و از زمين جوشيد تا آنها هلاک شدند و مثل عاد که ميفرمايد باد را سَخَّرَها عَلَيهِم سَبع‌َ لَيال‌ٍ وَ ثَمانِيَةَ أَيّام‌ٍ حُسُوماً الحاقّة 7 و مثل ثمود فَقال‌َ تَمَتَّعُوا فِي دارِکُم ثَلاثَةَ أَيّام‌ٍ ذلِک‌َ وَعدٌ غَيرُ مَکذُوب‌ٍ و مثل قوم لوط که ميفرمايد إِن‌َّ مَوعِدَهُم‌ُ الصُّبح‌ُ أَ لَيس‌َ الصُّبح‌ُ بِقَرِيب‌ٍ هود آيه 83 و غير اينها و لکن اينها آني مهلت نداشتند که ميفرمايد:
إِن کانَت إِلّا صَيحَةً واحِدَةً که گفتند صيحة جبرئيل بود دم دروازه شهر.
فَإِذا هُم خامِدُون‌َ خمود خاموشي است يک مرتبه خاموش شدند و کلمه اذا بناگاه است يعني بدون مهلت چنانچه قوم شعيب هم بصيحه هلاک شدند که مي- فرمايد وَ أَخَذَت‌ِ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا الصَّيحَةُ فَأَصبَحُوا فِي دِيارِهِم جاثِمِين‌َ هود آيه 96 و تعجب ندارد که تمام آنها به يک صيحه هلاک شوند بلکه تمام آنچه در آسمانها و زمين هستند به يک صيحه هلاک شوند چنانچه ميفرمايد وَ نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ فَصَعِق‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ إِلّا مَن شاءَ اللّه‌ُ ثُم‌َّ نُفِخ‌َ فِيه‌ِ أُخري فَإِذا هُم قِيام‌ٌ يَنظُرُون‌َ زمر آيه 68 و تمام اينها در جنب قدرت حق مساوي است بمجرّد اراده
جلد 15 - صفحه 68
تحقق پيدا ميکند از امر قيامت و حشر جميع خلائق مشکلتر در نظر ما چيزي نيست و ميفرمايد وَ ما أَمرُ السّاعَةِ إِلّا کَلَمح‌ِ البَصَرِ أَو هُوَ أَقرَب‌ُ نحل آيه 79 وَ ما أَمرُنا إِلّا واحِدَةٌ کَلَمح‌ٍ بِالبَصَرِ قمر آيه 50 و مکرّر بيان کرده‌ايم که افعال الهي احتياج به مقدّمات زيادي ندارد مثل افعال عباد نيست که بايد اوّل تصوّر کند سپس تصديق بفائده آن پس عزم سپس جزم ثم‌ّ حرکت عضلات پنج مقدّمه بلکه بمجرّد اراده که علم به صلاح باشد ايجاد ميفرمايد که تعبير به مشيّت ميکنيم ما شاء اللّه کان و ما لم يشأ لم يکن و از اينکه جهت گفتند خلقت الاشياء بالمشية و المشية بنفسها.