اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم يَرَوا کَم أَهلَکنا قَبلَهُم مِن‌َ القُرُون‌ِ أَنَّهُم إِلَيهِم لا يَرجِعُون‌َ (31)
آيا اينکه مشرکين و کفّار نميبينند و درک نميکنند که بسياري را از کفّار و مشرکين از پيش از اينها ما هلاک کرديم محقّقا آنها بسوي اينها ديگر بر نمي‌گردند.
أَ لَم يَرَوا رؤيت در اينجا بمعني درک است يعني آيا درک نميکنند و فکر نميکنند و تأمل و تدبر ندارند کَم أَهلَکنا قَبلَهُم مِن‌َ القُرُون‌ِ قوم نوح که به غرق هلاک شدند، عاد قوم هود که به باد هلاک شدند، ثمود قوم صالح که بصاعقه هلاک شدند قوم شعيب بصيحه هلاک شدند، قوم لوط بخسف و امطار حجاره هلاک شدند، فرعونيان به غرق هلاک شدند، قوم ابرهه بحجاره ابابيل هلاک شدند، همين اهل انطاکيّه به صيحه واحده هلاک شدند و غير اينها آيا فکر نميکنند که سبب هلاکت آنها چه بوده همين شرک و کفر و تکذيب انبياء و طغيان و فساد که اينها هم دارند آيا نمي‌ترسند که به همين نوع عذابها اينها هم گرفتار شوند آيا بخود نمي‌آيند!
أَنَّهُم إِلَيهِم لا يَرجِعُون‌َ يعني پس از هلاکت ديگر بدنيا بر نگشتند تا قيامت که تمام بر مي‌گردند براي جزاء.
(سؤال) چه بسيار مواردي داريم که از آيات و اخبار استفاده ميشود که برگشتند مثل عزيز که ميفرمايد أَو کَالَّذِي مَرَّ عَلي قَريَةٍ وَ هِي‌َ خاوِيَةٌ عَلي عُرُوشِها قال‌َ أَنّي يُحيِي هذِه‌ِ اللّه‌ُ بَعدَ مَوتِها- الي قوله تعالي- وَ انظُر إِلَي العِظام‌ِ کَيف‌َ نُنشِزُها ثُم‌َّ نَکسُوها لَحماً- الايه بقره آيه 261 و مثل هفتاد نفر که موسي براي ميقات برد وَ اختارَ مُوسي قَومَه‌ُ سَبعِين‌َ رَجُلًا لِمِيقاتِنا فَلَمّا أَخَذَتهُم‌ُ الرَّجفَةُ- الآيه اعراف آيه 154 وَ إِذ قُلتُم يا مُوسي لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي نَرَي اللّه‌َ جَهرَةً فَأَخَذَتکُم‌ُ الصّاعِقَةُ وَ أَنتُم
جلد 15 - صفحه 70
تَنظُرُون‌َ ثُم‌َّ بَعَثناکُم مِن بَعدِ مَوتِکُم لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ بقره آيه 51 و 52 و مثل احياء عيسي موتي را و همچنين پيغمبر و ائمّه (ع) و در دوره ظهور و دوره رجعت.
(جواب) در آيه ندارد که هر که مرد به دنيا بر نمي‌گردد ميفرمايد چه بسيار آنهم قرون قبل را فرمود مربوط به زمان بعد نيست بالاخص اينها ازمنه آتيه را که مشاهده نکرده‌اند بلکه قبول هم ندارند.