اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن کُل‌ٌّ لَمّا جَمِيع‌ٌ لَدَينا مُحضَرُون‌َ (32)
و نيست کل‌ّ شما مگر آنکه جميع شما نزد ما حاضر خواهيد شد و شما را حاضر ميکنند.
راجع به قيامت و يوم البعث است که جميع جن و انس و ملک بلکه جميع حيوانات محشور ميشوند که آيات شريفه قرآن در اينکه باب بسيار است و خصوصيّات آن عالم آخرت با اينکه عالم بسيار تفاوت دارد من جمله اينکه فرمودند
اليوم عمل و لا حساب و غدا حساب و لا عمل
دنيا دار تکليف است و آخرت دار جزاء است چنانچه ميفرمايد لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ نساء آيه 22 و من جمله اينکه آخرت دار حيات است تمام خصوصيّات آن عالم زنده هستند وَ إِن‌َّ الدّارَ الآخِرَةَ لَهِي‌َ الحَيَوان‌ُ لَو کانُوا يَعلَمُون‌َ عنکبوت آيه 64 مرگ در آخرت نيست. وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لَهُم نارُ جَهَنَّم‌َ لا يُقضي عَلَيهِم فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّف‌ُ عَنهُم مِن عَذابِها فاطر آيه 33 بلکه تمام نعم بهشتي و تمام عذابهاي جهنّمي حيات دارند با اهلش تکلّم ميکنند و به درجات ايمان و اعمال صالحه لذّت مي‌بخشند و بدرجات کفر و اعمال سيّئه الم و عذاب مي- چشانند بلکه چه بسيار در جهنّم نمي‌سوزند و متألّم به آلام آن نمي‌شوند مثل ملائکه عذاب بلکه الم مي‌بخشند و اهل محشر موقعي که تمام حاضر ميشوند خداوند اينها را دسته بندي ميکند يک دسته اهل عذاب و جهنّم کساني که بدون ايمان از دنيا رفته از روي تقصير يک دسته کساني که بدون ايمان رفته لکن از روي قصور مثل اطفال کفّار و مجانين آنها، آنها را به محلّي مي‌برند و يک زندگاني بر آنها قرار مي‌دهند: نه استحقاق عذاب دارند نه لياقت و قابليّت بهشت، يک دسته کساني که با ايمان و آمرزيده
جلد 15 - صفحه 71
از دنيا ميروند بدون حساب وارد بهشت ميشوند، يک دسته با ايمان و آلوده به معاصي از دنيا ميروند اينها گرفتار اعمال خود هستند تا تدارک شود يا مغفرت شامل حال آنها شود يا نائل به شفاعت شفعاء شوند و بهشت روند و در جهنّم و بهشت هم درکاتي و درجاتي دارد هر دسته در درجه خود يا در درکه خود هستند: يک دسته اطفال مؤمنين هستند که براي احترام پدران و مادران بهشت ميروند، يک دسته مجانين و سفهاء مؤمنين جاي خوبي بر آنها معيّن شده، يک دسته کفّار جن و شياطين جهنّم با اهل جهنّم محشور و معذّب هستند، يک دسته مؤمنين جن براي آنها بهشتي غير از بهشت انس مناسب حال خود آنها، يک دسته حيوانات و وحوش صحرايي براي آنها محلّي معيّن شده مي‌چرند.