اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ جَعَلنا فِيها جَنّات‌ٍ مِن نَخِيل‌ٍ وَ أَعناب‌ٍ وَ فَجَّرنا فِيها مِن‌َ العُيُون‌ِ (34)
و قرار داديم در آن زمين ميته باغستانهايي و نخلستانهايي از نخل خرما و رطب و از مو انگور و شکافتيم در آن زمين ميته و در آن جنّات چشمه‌هايي از آب.
و ذکر نخيل و اعناب از باب مثال است و الّا فواکه و ميوه‌ها بسيار است چه از اشجار باشد مثل سيب، به، هلو، گلابي، شليل و اشباه اينها، چه فواکه زميني باشد مثل هندوانه، خربوزه، بادنجان، کلم قمري، شلغم، بقولات، تره، نعناع ترخون، ريحان و غير اينها از مأکولات انسان و حيوانات جل‌ّ الخالق.
وَ جَعَلنا فِيها جَنّات‌ٍ جنّات از ماده جن‌ّ است بمعني مستور و لذا طائفه جن را جن گفتند بر اينکه بر انسان مستور هستند ديده نمي‌شوند چنانچه مي- فرمايد در مورد شياطين إِنَّه‌ُ يَراکُم هُوَ وَ قَبِيلُه‌ُ مِن حَيث‌ُ لا تَرَونَهُم اعراف آيه 26 و در اينکه باغستان‌ها و نخلستان‌ها چنان اشجار سر بهم آورده و سايه انداخته که خورشيد و ماه و ستارگان و آسمان ديده نميشود.
مِن نَخِيل‌ٍ وَ أَعناب‌ٍ ذکر نخيل و اعناب از باب مثال است و امتياز اينکه دو از ساير فواکه و ميوه‌ها براي شدّت احتياج بشر است از بسرش تا شيره و سرکه‌اش و لذا در ميان فواکه اينکه دو مورد زکات شد چنانچه در حبوب گندم و جو مورد شد زيرا احتياج به اينکه دو بيش از ساير حبوبات است که اينها را غلّات اربعه ميگويند چنانچه در حيوانات که مأکول انسان هستند انعام ثلاثه: شتر، گاو، گوسفند و بز نيز حکم گوسفند دارد و احتياجات به آنها از پوست آنها تا شير آنها و روغن و کره و ماست و پنير و کشک و ساير فوائد بسيار است و در ميان فلزّات طلا و نقره سکه دار چون تمام معاملات بسته به آنها است اينکه نه چيز است که مورد زکاة است.
وَ فَجَّرنا فِيها مِن‌َ العُيُون‌ِ ضمير فيها ممکن است به ارض باشد که در آيه قبل فرمود و ممکن است به جنّات باشد لکن اول بنظر اقرب مي‌آيد.