تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى عادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ (39)
وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ: و ماه را تقدير کرديم و سير او را مقرر فرموديم منزلهاى بيست و هشت گانه از برج دوازده گانه، و هر شب در منزلى است از منازل مقرره و از آن تجاوز نکند و قصور نيابد. و زيادى و کمى نور او به حسب قرب و بعد او است به آفتاب، پس در منازل خود هر قدر از آفتاب دورتر مى‌شود نور او مى‌افزايد و چون قرب پيدا کند نور او کم و ميل به تقويس نمايد. حَتَّى عادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ: تا گرديد در آخر منزل خود که قريب به اجتماع است مانند چوب خوشه خرما که کهنه باشد. وجه شبه نازکى و زردى و کجى است، چه شاخه خرما چون بسيار خشک شود باريک و زرد و کج گردد به شکل هلال مى‌رسد، و در وقت اجتماع که دو شب آخر و آن را محاق گويند مخفى شود.
اعجاز:
على بن ابراهيم قمى (رحمه اللّه) به اسناد خود نقل فرموده که أبو سعيد مکارى خدمت حضرت رضا عليه السلام آمد و از روى عناد و انکار گفت: مرتبه تو به آن رسيده که دعوى امامت و خود را در مرتبه پدر خود دانى؟ حضرت فرمود:
خدا نور تو را بنشاند و تو را به فقر مبتلا سازد، چه شده که ديده بصيرت تو احول گشته و به کج بينى در من نگاه کنى، نمى‌دانى که خداى تعالى وحى فرستاد به عمران پيغمبر که من پسرى را به تو مرحمت کنم که اکمه و ابرص را به سازد،
«1» کتاب التوحيد للصدوق، باب 38 (باب ذکر عظمة اللّه جل جلاله) ص 280 روايت 7.
جلد 11 - صفحه 79
بعد مريم را به او داد و عيسى عليه السلام را به مريم کرامت فرمود، پس مريم از عيسى و عيسى از مريم، يعنى هر دو در يک درجه باشند و ميان ايشان فرقى نيست.
أبو سعيد گفت: مسئله‌اى پرسم؟ حضرت فرمود: بپرس اگرچه از من قبول نکنى.
گفت: چه گوئى در حق مردى که در وقت مرگ گويد: (کل مملوک لى قديم فهو حر لوجه اللّه) يعنى هر مملوک قديمى از من آزاد است در راه خدا. فرمود: هر مملوکى که مدت شش ماه در خاک او داخل شده باشد آزاد است. گفت: از کجا مى‌گوئى؟ حضرت فرمود: خدا فرمايد: «وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّى عادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ» و شاخه خرما در مدت شش ماه به شکل هلال مى‌رسد. ابو سعيد انکار کرد، چون بيرون رفت کور شد و به فقر مبتلا و به در خانه‌ها مى‌گشت و گدائى مى‌نمود تا به جهنم واصل شد، و قصه او در ميان مردم شهرت يافت. «1»