اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لا الشَّمس‌ُ يَنبَغِي لَها أَن تُدرِک‌َ القَمَرَ وَ لا اللَّيل‌ُ سابِق‌ُ النَّهارِ وَ کُل‌ٌّ فِي فَلَک‌ٍ يَسبَحُون‌َ (40)
نه خورشيد سزاوار است براي او که درک کند ماه را و نه شب ميتواند بر روز سبقت بگيرد و کل‌ّ اينها در فلک خود يسبحون هستند.
لَا الشَّمس‌ُ يَنبَغِي لَها أَن تُدرِک‌َ القَمَرَ زيرا قمر در آسمان طبقه اوّل است و نزديکترين کرات است به زمين و شمس در طبقه چهارم است که در آنجا بيت- المعمور است که مسجد ملائکه است و دارد مطابق کعبه است که اگر سنگي رها کنند مستقيما مي‌آيد روي طاق کعبه و فاصله بين اينکه دو کره عطارد و زهره است کجا ميتوانند به يکديگر برسند.
وَ لَا اللَّيل‌ُ سابِق‌ُ النَّهارِ است که شب پس از غروب است و روز اوّل طلوع تا خورشيد طالع است شب نيست چنانچه تا نور هست ظلمت نيست تا ايمان هست کفر نيست.
وَ کُل‌ٌّ فِي فَلَک‌ٍ يَسبَحُون‌َ اينکه جمله را سه نحوه تفسير کردند يکي بمعني سباحت و شناوري که سبّاحان در دريا شنا ميکنند مثل حيوانات دريايي و ماهيان دريا شايد اشاره به اينکه باشد که همين نحوي که حيوانات دريايي نميتوانند از دريا خارج شوند اگر خارج شوند هلاک ميشوند اينکه کرات جويّه هم از فلک خود نميتوانند خارج شوند در فلک خود شناورند که مطابق ميشود با جمله لَا الشَّمس‌ُ يَنبَغِي لَها أَن تُدرِک‌َ القَمَرَ. تفسير دوّم اينکه اينها مثل حرکت وضعي زمين دور خود مي چرخند و مثال زدند مثل حرکت مغزل دور فلکه در دست غزّال. تفسير سوّم که شايد بنظر نزديکتر مي‌آيد که تمام اينکه کرات در مراکز خود تسبيح پروردگار خود مي کنند بدليل قوله تعالي تُسَبِّح‌ُ لَه‌ُ السَّماوات‌ُ السَّبع‌ُ وَ الأَرض‌ُ وَ مَن فِيهِن‌َّ وَ إِن مِن شَي‌ءٍ إِلّا يُسَبِّح‌ُ بِحَمدِه‌ِ وَ لکِن لا تَفقَهُون‌َ تَسبِيحَهُم اسري آيه 46 و گفتيم مراد تسبيح کلامي
جلد 15 - صفحه 78
و قوليست نه تکويني زيرا تکويني را انسان درک ميکند:
و في کل‌ّ شي‌ء له آيه || تدل‌ّ علي انّه واحد
برگ درختان سبز در نظر هوشيار || هر ورقش دفتريست معرفت کردگار
و گفتند سنگريزه در کف مبارک پيغمبر تسبيح ميکرد، معجزه تسبيح او نبود، معجزه شنيدن صحابه تسبيح او را بود و اقرب از اينکه معني اينکه اصل معناي سبّح صنعتي که موجب تعجّب باشد انسان تسبيح صانع آن را ميکند چنانچه هر امر غريبي را مشاهده کند و تعجّب کند ميگويد سبحان اللّه چنانچه مي‌فرمايد سُبحانَک‌َ هذا بُهتان‌ٌ عَظِيم‌ٌ نور آيه 16 يعني آثار قدرتي که خداوند در هر يک از اينکه کرات قرار داده مورث تعجّب است و بايد تسبيح حق نمود مثل آيه شريفه سُبحان‌َ الَّذِي أَسري بِعَبدِه‌ِ لَيلًا مِن‌َ المَسجِدِ الحَرام‌ِ إِلَي المَسجِدِ الأَقصَي اسراء آيه 1 و در آخر همين سوره مي‌فرمايد فَسُبحان‌َ الَّذِي بِيَدِه‌ِ مَلَکُوت‌ُ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ وَ إِلَيه‌ِ تُرجَعُون‌َ.