اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا يا وَيلَنا مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحمن‌ُ وَ صَدَق‌َ المُرسَلُون‌َ (52)
گفتند اي واي بر ما کي ما را مبعوث کرد از خواب گاه ما اينست که آنچه وعده داده بود خداوند رحمن و راست گفتند پيغمبران.
قالُوا يعني موقعي که وارد صحراي محشر ميشوند ميگويند و سر اينکه نفرمود و يقولون براي اينست که گفتند مستقبل محقّق الوقوع حکم ماضي دارد.
يا وَيلَنا ويل مقابل طوبي است و هر دو دو معني دارد طوباي اسمي
جلد 15 - صفحه 87
و وصفي ويل اسمي و وصفي اما طوباي اسمي اسم شجره طوبي است که در قصر امير المؤمنين است در بهشت که دارد هر شاخه او در يکي از قصرهاي بهشتي متدليّه است و هر چه اهل بهشت مايل شوند از آن شاخه خارج ميشود و طوباي وصفي بمعني خوشا بحال است و اينکه صدق نميکند مگر بر کسي که مرگ اول راحت او باشد و هيچگونه آلامي در قبر و برزخ و صحراي محشر نداشته باشد و ويل اسمي اسم چاه ويل است در قعر جهنم که آتش جهنم از آن چاه خارج ميشود و از پيغمبر اکرم است که در قعر آن چاه تابوتيست که در آن چهارده نفر معذب هستند هفت نفر از پيشينيان و هفت نفر از ملحقيان اما هفت نفر سابقيان هابيل پي‌کننده ناقه صالح نمرود شداد فرعون هامان قارون اما هفت نفر لاحقيان را بيان نفرموده فقط فرمود بحاضرين که شما جزو آن هفت نفر نباشيد و ويل وصفي بدا بحال است و اينکه شامل ميشود کساني را که از اول مرگ در شکنجه و عذاب باشند.
مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا از راه تعجب است که ما منکر بعث بوديم حال مبعوث شديم و الا ميدانند که خداوند متعال آنها را مبعوث فرموده به قرينه جمله بعد.
هذا ما وَعَدَ الرَّحمن‌ُ که سر تا سر قرآن مسئله بعث و نشر و حشر و خصوصيات بهشت و جهنم و مثوبات و عقوبات را بيان فرموده از راه لطف و رحمت گوشزد بندگان کرده.
وَ صَدَق‌َ المُرسَلُون‌َ تمام انبياء اول دعوت آنها راجع بتوحيد و معاد بوده و مبشر و منذر بودند گفتند جمله اول مَن بَعَثَنا مِن مَرقَدِنا کلام کفار است و جمله هذا ما وعد الرحمن الايه کلام ملائکه يا مؤمنين است.
(اشکال) تعبير بمرقدنا که قبور آنها است خوابگاه تعبير کردند دليل بر اينست که در قبر و عالم برزخ گرفتار نبودند و در خواب بودند (جواب) بعد از مشاهده احوال قيامت تمام عذابهاي قبر و برزخ را ناچيز ميگيرند چنانچه
جلد 15 - صفحه 88
در همان حال نزع و سختي جاندادن تمام گرفتاريهاي دنيا را ناچيز ميگيرند و کأنه فراموش ميکنند بعين مثل اينها مثل کسي که در خواب خواب هولناکي بيند و متوحش شود چون بيدار شد تمام آنها را ناچيز ميگيرد دنيا نسبت بموت و عقبات بعد از موت بمنزله خواب است چنانچه ميفرمايد
النّاس نيام فاذا ماتوا انتبهوا
همين نحو عالم برزخ و عذابهاي آن نسبت بقيامت بمنزله خواب است و آنها را ناچيز ميگيرند.