تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ أَنِ اعْبُدُونِي هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ (61) وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْکُمْ جِبِلاًّ کَثِيراً أَ فَلَمْ تَکُونُوا تَعْقِلُونَ (62) هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي کُنْتُمْ تُوعَدُونَ (63) اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِما کُنْتُمْ تَکْفُرُونَ (64) الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَ تُکَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا يَکْسِبُونَ (65)
وَ لَوْ نَشاءُ لَطَمَسْنا عَلى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّراطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ (66) وَ لَوْ نَشاءُ لَمَسَخْناهُمْ عَلى مَکانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطاعُوا مُضِيًّا وَ لا يَرْجِعُونَ (67)
ترجمه
و آنکه بپرستيد مرا اينست راه راست
و بتحقيق گمراه کرد از شما خلق بسيارى را آيا پس نبوديد که دريابيد بعقل
اينست دوزخى که بوديد وعده داده ميشديد
برويد بمانيد در آن براى آنکه کفر ميورزيديد
امروز مهر مى‌نهيم بر دهنهاشان و سخن ميگويد با ما دستهاشان و گواهى ميدهد پاى‌هاشان بآنچه بودند
جلد 4 صفحه 415
کسب ميکردند
و اگر بخواهيم هر آينه کور کنيم چشمهاشان را پس پيش گيرند راه را پس چگونه مى‌بينند
و اگر بخواهيم برگردانيم صورتهاى آنها را در جاى خودشان پس نتوانند گذشتن را و نه برميگردند.
تفسير
از جمله خطاب خداوند بگناهکاران مذکور در آيات سابقه است که بعد از نهى از عبادت شيطان امر بعبادت خود فرموده با توصيف آن به اين که راه مستقيم بجانب بهشت اين است و بيان عداوت شيطان به اين که تاکنون خلق کثيرى را از شما بنى آدم گمراه نموده بمعصيت يا کفر چرا نبايد تاکنون بعقل دريافته باشيد که اطاعت هواى نفس و شيطان موجب گمراهى است شما که منکر جهنّم بوديد اين آتش همان است که انبياء و اولياء بشما وعده ميدادند که در صورت معصيت خدا داخل در آن ميشويد امروز داخل شويد و بمانيد و ملازم با عذاب باشيد در آن براى کفرتان بخدا و تکذيبتان انبياء و اولياء را در دنيا و بعدا خداوند روى سخن را از آنها گردانده ميفرمايد در اين روز ما مهر خاموشى بدهان آنها مى‌نهيم و کارى ميکنيم که قدرت بر انکار معاصى خودشان نداشته باشند باين کيفيّت که دستها و پاهايشان را بسخن درميآوريم که با ما تکلّم ميکنند و شهادت ميدهند باعمال ناشايسته‌ئى که از آنها در دنيا صادر شده و با اينحال ديگر آنها نميتوانند منکر شوند با آنکه اراده انکار دارند مانند کسيکه دهانش مهر شده و زبانش بند آمده باشد اين معنى بنظر حقير رسيده ولى مفسّرين فرموده‌اند خداوند قوّه ناطقه را از زبان آنها ميگيرد و باعضاء ديگر ميدهد و بعضى گفته‌اند اين بعد از آنستکه منکر گناهان خود شدند و بعضى گفته‌اند علامتى در اعضاء آنها پيدا ميشود که دلالت دارد بر صدور معصيت از آنها و قمّى ره نقل نموده که چون روز قيامت شود و مردم را خداوند جمع فرمايد نامه عمل هر کس را بدست او دهد و آنها مينگرند و منکر ميشوند که آن اعمال را بجا آورده باشند پس ملائکه شهادت ميدهند که آنها بجا آورده‌اند و آنها ميگويند پروردگارا ملائکه تو براى تو شهادت ميدهند و قسم ميخورند که ما اين کارها را نکرديم و خدا از اين امر خبر داده آنجا که فرموده روز که مبعوث ميکند خدا آنها را تمامى پس قسم ميخورند براى او چنانچه قسم ميخورند براى شما و چون کار به اين جا ميکشد
جلد 4 صفحه 416
خدا زبان آنها را مهر ميکند و جوارح آنها نطق ميکنند بآنچه بودند که بجا ميآوردند و در کافى از امام باقر عليه السّلام نقل نموده که جوارح شهادت بر مؤمن نميدهند جز اين نيست که شهادت ميدهند جوارح بر کسيکه مستحق عذاب شده امّا مؤمن پس عطا ميشود کتابش بدست راستش خدا فرموده پس امّا کسانيکه داده شده کتابشان بدست راستشان پس ايشان ميخوانند کتاب خودشان را و ستم کرده نميشوند ذرّه‌ئى و نيز خدا ميفرمايد و اگر بخواهيم محو و نابود و کور کنيم چشمهاى کفّار را پس راه معتاد خودشان را پيش گيرند و نبينند راه را و نه جهتى را که ميخواهند بجانب آن سير نمايند و نه چيزهاى ديگر را و اگر بخواهيم صورت آنها را تغيير ميدهيم بيکى از حيوانات و قواء آنها را ميگيريم هر جا باشند بطوريکه از جاى خودشان نتوانند حرکت کنند و بجاى ديگر منتقل شوند و نتوانند برگردند بجاى قبل از مسخ خودشان و بصورت قبل از آن که داشتند يا آنکه برنميگردند از تکذيبشان انبياء و اولياء را با اينحال که در خود مشاهده مينمايند براى توغّلشان در تعصّب و عناد پس مستحق امثال اين عقوبتها هستند ولى بناى ما با خلق بر تعجيل در عقوبت نيست و مکاناتهم بصيغه جمع نيز قرائت شده است.