تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ حاجَجْتُمْ فِيما لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيما لَيْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (66)
«1» سوره آل عمران آيه 67
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 138
ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ: بدانيد و آگاه باشيد، شما گروهى هستيد که در نهايت سفاهت و حماقت هستيد، و بيان حماقت شما آنکه: حاجَجْتُمْ فِيما لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ: محاجّه نموديد از روى عناد در آنچه براى شما به آن علم و دانش است، و آن ذکر نبوت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و صفات مذکوره آن حضرت است در تورات و انجيل. با اين وصف، شما محاجّه نموديد که اين، آن پيغمبر موعود نيست. فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيما لَيْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ: پس چرا محاجّه مى‌کنيد در آنچه نيست براى شما به آن دانش و علم، که تدين و دين حضرت ابراهيم عليه السّلام باشد. وَ اللَّهُ يَعْلَمُ: و خداى تعالى مى‌داند که آن حضرت بر هيچيک از دين باطل يهود و نصارى نبوده، بلکه مسلمان حقيقى بوده، زيرا حق سبحانه عالم به تمام معلومات است. وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ: و شماها نمى‌دانيد حقيقت حال را، پس در اين باب سخن نگوئيد و نسبت ندهيد به آن حضرت، آنچه را که نمى‌دانيد؛ و طلب اين علم را نمائيد از کسى که عالم است، يعنى حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم.
تبصره: بر عاقل عالم لازم است که ترک معلوم نکند و غافل از مقتضاى عقل نشود، زيرا انحصار صحت دعوى، بر برهان و بينه است؛ و آن، يا عقلى باشد يا نقلى؛ و البته آنرا ترک ننمايد. و اگر نداند، تحصيل آن بنمايد. با وجود بر اين، اگر شخص، معتقد به خداى عليم مدبر هم باشد، تفويض امر به خدا، و تابع فرمان او شود. پس شما اهل کتاب هم عاقليد، چرا تابع عقل نشويد که حکم نمايد به آنکه خالق شما عالم به تمام امور و شما جاهل هستيد. بنابراين ملاحظه نما تا چه اندازه خداى تعالى لطف و مرحمت خود را در ارشاد و هدايت بندگان خود منظور فرمايد.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 139