تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلى وَ هُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلِيمُ (81)
بعد به جهت توبيخ ايشان فرمايد:
أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ: (استفهام تقريعى) آيا نيست آن ذاتى که بيافريد آسمان و زمين را بزرگى جرم آن، بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ: توانا بر اينکه بيافريند مانند ايشان را که نسبت به آسمان و زمين در نهايت حقارت و صغارتند، بَلى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ: آرى قادر است بر اعاده آدميان، و او است بسيار آفريننده مخلوقات، بسيار دانا به کيفيت احوال موجودات.
تحقيق:
آيه شريفه دال است بر اثبات معاد و حشر اجساد با ارواح و رفع استبعاد منکرين معاد جسمانى به امکان مثل آن و امکان اعجب و امکان اکبر از آن:
1- اما امکان مثل آن، فرمود: (أَ وَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ نُطْفَةٍ ...) چه احياى موتى و عود ارواح به اجساد اوليه و عظام نخره، اولى نخواهد بود از خلقت
جلد 11 - صفحه 101
انسان از نطفه مهين متساوى الاجزاء تا آنکه به قدرت کامله حق تعالى تسويه شد اجزاء مختلفة الاجزاى او و صورت انسانى که احسن صور است به او عطا شد تا بحد کمال و بلوغ رسيد که مخاصم ذى بيان، پس ذاتى که قادر بر همه اينها است چگونه مستبعد باشد از او که زنده فرمايد از استخوانهاى پوسيده.
2- اشاره به امکان اعجب از آن فرمود بقوله: (الَّذِي جَعَلَ لَکُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً ...) و معروف نزد اعراب است که دو درخت (مرخ و غفار) شاخه هر يک را به ديگرى زند آتش از آن ظاهر و حال آنکه قطرات آب در وقت شکستن شاخه هر يک تراوش کند؛ يعنى ذاتى که قادر است بر اظهار آتش از درختى که در غايت رطوبت و مضاده ميان آتش و رطوبت است، هر آينه اعجب از عود ارواح به اجساد باشد، پس چگونه قادر بر آن نباشد.
3- اشاره به امکان اکبر و اعظم از آن فرموده بقوله: (أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ ...)
تتمه:
از کلمات حضرت سيد سجاد عليه السلام: و العجب کلّ العجب لمن انکر النّشاة الاخرى و هو يرى النّشاة الاولى: و عجب و تمام عجب است براى کسى که انکار کند عالم آخرت را و حال آنکه مى‌بيند عالم دنيا را. «1»