اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ إِذا مِتنا وَ کُنّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنّا لَمَبعُوثُون‌َ «16»
و گفتند اينکه کفار که آيا زماني که مرديم ما و گرديديم خاک و استخوان آيا محققا ما هر آينه زنده ميشويم و مبعوث ميگرديم.
اينکه کلام مناسب با کفاريست که دهري مذهب هستند که بکلي منکر معاد هستند و باصطلاح لا مذهب و طبيعي هستند و مشرکين و کفاري که معاد را منکرند و ميگويند روح ما پس از رها کردن بدن تعلق ميگيرد ببدن ديگر يا به حيواني يا بنباتي يا بجمادي يا بملکي يا بشيطاني چنانچه مثنوي ميگويد:
از جمادي مردم و نامي شدم || و از نما مردم بحيوان سر زدم
مردم از حيواني و آدم شدم || پس چه ترسم کي ز مردن کم شدم
بار ديگر هم بميرم از بشر || سر برآرم از ملائک بال و پر
بعد از آن هم از ملک پران شوم || آنچه اندر وهم نايد آن شوم
پس عدم گردم عدم چون ارغنون || گويدم که انا اليه راجعون
جلد 15 - صفحه 128
و حال آنکه مسئله معاد که روح برميگردد بهمين بدن عنصري خاکي و در قيامت مبعوث ميشود فَرِيق‌ٌ فِي الجَنَّةِ وَ فَرِيق‌ٌ فِي السَّعِيرِ از ضروريات جميع اديان است و پس از آن ديگر فنا و زوال ندارد و مخلد است ابد الاباد چه اهل بهشت و چه اهل جهنم که معاد جسماني باشد و منکر آن کافر و نجس و ضال و مضل است.
أَ إِذا مِتنا استفهام تعجبيست يعني آيا ممکن است که اصلا محال مي- دانند که انسان پس از خاک شدن و مردن وَ کُنّا تُراباً وَ عِظاماً ديگر زنده شود اينها منکر قدرت الهي هستند و کأنه اينکه امر را از محالات عقليه ميشمارند.
أَ إِنّا لَمَبعُوثُون‌َ با اينکه نمونه آنها را مکررا خداوند نشان داده و مکرر گفته است قضيه هفتاد نفر اصحاب موسي قضيه عزير و يک شهرستان مرده و قضيه عيسي و احياء موتي و قضيه حضرت خاتم و شاهزاده خراساني و موارد ديگر با اينکه پس از ثبوت نبوت و عصمت اخبار انبياء معصومين کافيست براي اثبات و پس از معجزه بودن قرآن و اينکه کلام حق است نفس قرآن کافيست