اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
102
قُل نَعَم وَ أَنتُم داخِرُون‌َ «18»
بفرما در جواب آنها البته شما و جميع آباء شما مبعوث خواهيد شد و شما داخر و خفيف و کوچک در اشدّ صغارت خواهيد بود.
قُل خطاب به پيغمبر است در جواب اينکه گفتند آيا ما و پدران ما بعد از اينکه خاک و استخوان شده‌اند زنده ميشوند در جواب آنها بفرما:
نَعَم فرق است بين نعم و بلي نعم اثبات ما قبل ميکند و بلي نفي ما قبل ميکند مثلا اگر بگويند ما مبعوث نميشويم جواب آنها بلي است يعني بلي مبعوث ميشويد و اگر سؤال شود که آيا ما مبعوث ميشويم جوابش نعم است وَ أَنتُم داخِرُون‌َ داخر بمعني صغير و خفيف و پست و بي اعتناء است و کلمه انتم و لو خطاب بمشرکين است که اينکه سؤال را کردند و لو مراد آنها و آباء آنها هستند و مراد آنهايي که کافر و مشرک بودند چنانچه ميفرمايد إِن‌َّ الَّذِين‌َ يَستَکبِرُون‌َ عَن عِبادَتِي سَيَدخُلُون‌َ جَهَنَّم‌َ داخِرِين‌َ مؤمن آيه 62 اشاره بذلت و خفت است و اينکه آيه شامل جميع اهل عذاب و اهل جهنم ميشود جميع طبقات جن و انس که بدون ايمان از روي تقصير نه قصور از دنيا رفتند بلکه هر چه نزديکتر باشند دورترند مثلا کفاري که در خدمت انبياء بودند و معجزات
جلد 15 - صفحه 130
آنها را مشاهده کردند ذلت و خفت آنها و عقوبت و عذاب آنها بيشتر است تا کفار دوردست و بهمين قياس اصحاب پيغمبر که حول و حوش پيغمبر بودند و يک مرتبه مرتد شدند که
(ارتد النّاس بعد رسول اللّه الا اربعة او خمس)
که سلمان و ابا ذر و مقداد و حذيفه و عمار باشند البته عقوبت و ذلت آنها بيشتر است و هم چنين طبقات مخالفين از کفار و مشرکين شديدتر است و هم چنين اگر در شيعه کسي منکر ضروري دين شود يا بدعتي در دين گذارد عقوبتش از مخالفين شديدتر و همچنين عالمي که دانسته برگردد از تمام سخت‌تر است.
ان اشد النّاس حسرة يوم القيمة العالم التارک لعلمه
ان اهل النار يتأذون من ريح العالم التارک لعلمه
و بعباره ديگر هر چه حجت تمام‌تر باشد ذلت و خفّت و عقوبتش شديدتر است.