اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالَت طائِفَةٌ مِن أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنزِل‌َ عَلَي الَّذِين‌َ آمَنُوا وَجه‌َ النَّهارِ وَ اکفُرُوا آخِرَه‌ُ لَعَلَّهُم يَرجِعُون‌َ (72)
و گفتند جماعتي از اهل کتاب (يهود) باتباع خود که ايمان بياوريد باظهار ظاهري بآن چيزي که نازل شده بر مسلمين در ابتداء روز ولي در آخر روز کافر شويد بکفر باطني شايد بتوانيد مسلمين را از دين خود برگردانيد.
وَ قالَت طائِفَةٌ مِن أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ بعضي مفسرين گفتند که اخبار يهود از اهل خيبر و قراي عربيه بودند که بجماعت يهود ميگفتند برويد خلطه و آميزش کنيد با مؤمنين و اظهار ايمان کنيد بمحمد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در ظاهر و القاء شبهه کنيد در قلوب مؤمنين که ما آمديم و فهميديم که اينکه آن پيغمبر موعود که در کتب ما خبر داده نيست و آن علامات که بما رسيده در او نيافتيم تا مؤمنين در مورد او شک کنند و بکفر اولي برگردند.
و بعضي گفتند در مورد تحويل قبله بوده که در اول روز بطرف کعبه نماز کنيد و در آخر روز ببيت المقدّس تا مؤمنين شک بر آنها وارد شود لکن هر دو تفسير
جلد 4 - صفحه 247
خلاف ظاهر بلکه خلاف نص‌ّ آيه شريفه است.
اما تفسير اول در آيه ميفرمايد آمِنُوا بِالَّذِي أُنزِل‌َ عَلَي الَّذِين‌َ آمَنُوا و ايمان بما انزل غير از ايمان بمن انزل اليه است که محمّد صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باشد و اما تفسير دوم، اينکه خطاب طائفة مسلّما بغير مؤمنين بوده بلکه بيهود بوده بقرينه عَلَي الَّذِين‌َ آمَنُوا و مسلّما يهود نماز مثل نماز مؤمنين نداشتند که گاهي بطرف کعبه باشد و گاهي بطرف بيت المقدس، و بعيد نيست بلکه ممکن است بگوئيم که ظاهر آيه مراد از ما انزل قرآن باشد و مراد از وجه النهار نه اول روز باشد بلکه مراد روز است چنان که مراد از وَ اکفُرُوا آخِرَه‌ُ شب باشد يعني روزها با مؤمنين اظهار کنيد که ما هم کتاب شما را معتقديم و دستورات آن را مي‌پذيريم ولي در شبها که با يهود و هم کيشان خود تماس ميگيريد بهمان کفر يهوديت باشيد.
و البته اينکه خطاب بتمام يهود نبوده بلکه بيک دسته جاسوس و متقلّب بوده که بيايند ميان مسلمين و از خصوصيات مطّلع شوند و رفته رفته القاء بعض شبهات در اذهان بعض مسلمين کنند تا آنها را از دين اسلام برگردانند چنانچه دأب منافقين و مفتّشين و متقلّبين در هر دوره و زمان همين است.
و کلمه لَعَلَّهُم يَرجِعُون‌َ دلالت دارد بر اينکه رجوع مؤمنين در نزد آنها قطعي نبوده لکن باين اميد بودند.
248