اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا تُؤمِنُوا إِلاّ لِمَن تَبِع‌َ دِينَکُم قُل إِن‌َّ الهُدي هُدَي اللّه‌ِ أَن يُؤتي أَحَدٌ مِثل‌َ ما أُوتِيتُم أَو يُحاجُّوکُم عِندَ رَبِّکُم قُل إِن‌َّ الفَضل‌َ بِيَدِ اللّه‌ِ يُؤتِيه‌ِ مَن يَشاءُ وَ اللّه‌ُ واسِع‌ٌ عَلِيم‌ٌ (73)
و ايمان نياوريد مگر بکسي که متابعت کند دين شما را بگو اي پيغمبر که هدايت حقيقي همانا هدايتيست که خدا نموده به اينکه بدهد بکسي مثل آنچه بشما داده يا محاجّه کنند با شما نزد پروردگار بگو محققا فضل بدست خدا است بهر که بخواهد ميدهد و خداوند فضل و رحمتش وسعت دارد و عالم بموارد افاضه آنها است اينکه آيه شريفه از آيات مشکله است و ميان مفسرين اختلافاتي هست از آن جمله در جمله وَ لا تُؤمِنُوا إِلّا لِمَن تَبِع‌َ دِينَکُم که کلام کيست بعضي گفتند کلام يهود است و اينکه جمله عطف است بر جمله آيه سابقه که بجاسوسان خود گفتند که ايمان ظاهري بياوريد در روزها و شبها بهمان کفر باطني باشيد و ايمان واقعي نياوريد مگر با کسي که هم کيش شما باشد چنانچه ظاهر آيه همين است بقرينه لفظ قُل إِن‌َّ الهُدي هُدَي اللّه‌ِ.
و بعضي گفتند که مخاطب مؤمنين هستند که خداوند ميفرمايد فريب جاسوسان يهود را نخوريد و از دين اسلام رجوع نکنيد و ايمان نياوريد مگر بکسي که متابعة دين اسلام کند.
و اينکه خلاف ظاهر است زيرا اگر اينکه معني مراد بود بايد کلمه قل قبل از اينکه جمله باشد.
و از آن جمله جمله أَن يُؤتي أَحَدٌ مِثل‌َ ما أُوتِيتُم بعضي گفتند متعلق است بجمله وَ لا تُؤمِنُوا و جزو کلام يهود است يعني ايمان نياوريد به اينکه خدا بکسي
جلد 4 - صفحه 249
بدهد مثل آنچه بشما يهود داده که عبارت از کتاب باشد که اشاره بقرآن است مثل تورية و معني اينکه ميشود و لا تؤمنوا ان يؤتي الخ و اينکه خلاف ظاهر آيه است زيرا اگر اينکه معني مراد بود اولا بايد قبل از جمله قُل إِن‌َّ الهُدي هُدَي اللّه‌ِ باشد و ثانيا محتاج بحرف عاطفه است بگويد و ان يؤتي احد الخ.
و بعضي گفتند بيان جمله قُل إِن‌َّ الهُدي هُدَي اللّه‌ِ است و کلام نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است که بفرما بيهود که هدايت حقّه هداية الهيست به اينکه عطا فرمايد بکسي که لايق ميداند کتابي مثل آنکه بشما يهود عطاء فرموده و همين ظاهر آيه است.
و از آن جمله جمله أَو يُحاجُّوکُم عِندَ رَبِّکُم که همين اختلاف هست که بعضي گفتند کلام يهود است که بهم کيشان خود گفتند ايمان نياوريد بکساني که با شما احتجاج کنند در پيشگاه الهي.
و بعضي گفتند کلام نبي است و بيان هدايت است که خداوند هدايت فرمايد کساني را که از روي برهان و منطق و دليل با شما يهود احتجاج کنند و اقامه حجة نمايند که شما يهود هيچ راه عذري نداشته باشيد در مخالفت آنها و همين معني ظاهر است.
و تعبير بکلمه او براي اينست که يهود اگر معتقد شدند به اينکه خداوند بر پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم قرآن نازل فرموده مثل اينکه تورية بر موسي، زبور بر داود، يا نصاري انجيل بر عيسي که سعادت‌مند ميشوند و اگر انکار نمودند حجة بر آنها فرداي قيامت تمام شده و هيچ راه عذري ندارند.
قُل إِن‌َّ الفَضل‌َ بِيَدِ اللّه‌ِ براي رفع توهّم يهود است که خيال ميکنند کسي غير از بني اسرائيل لياقت نبوّت ندارد و قابل اينکه تفضّل نيست حتّي معتقدند که آن نبي که حضرت موسي بشارت داده و هنوز نيامده و بعد از اينکه ميآيد از بني اسرائيل است بلکه ميگويند غير بني اسرائيل لياقت بهشت را هم ندارد بآنها بگو فضل بدست
جلد 4 - صفحه 250
خدا است او ميداند کي لياقت دارد و کي ندارد اللّه‌ُ أَعلَم‌ُ حَيث‌ُ يَجعَل‌ُ رِسالَتَه‌ُ سوره انعام آيه 124.
يُؤتِيه‌ِ مَن يَشاءُ خواه از بني اسرائيل باشد يا بني اسمعيل يا غير اينها.
وَ اللّه‌ُ واسِع‌ٌ رحمت و فضل و عنايتش سرتاسر ممکنات را فرو گرفته وَ رَحمَتِي وَسِعَت کُل‌َّ شَي‌ءٍ اعراف آيه 155.
عليم به اينکه کي قابليت دارد و کي ندارد.