اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَختَص‌ُّ بِرَحمَتِه‌ِ مَن يَشاءُ وَ اللّه‌ُ ذُو الفَضل‌ِ العَظِيم‌ِ (74)
اختصاص ميدهد خداوند رحمت خود را بهر که اراده و مشيّة او قرار گرفته و خداوند صاحب فضل عظيم است.
رحم در لغت معاني بسيار دارد: بمعني خويشاوندان وَ أُولُوا الأَرحام‌ِ بَعضُهُم أَولي بِبَعض‌ٍ انفال آيه 76 و بمعناي محل تکوّن ولد يُصَوِّرُکُم فِي الأَرحام‌ِ کَيف‌َ يَشاءُ آل عمران آيه 4، و بمعني رقّت قلب که مترتب شود بر او عطوفت و احسان و در مورد خداوند چون محل حوادث نيست رقّت قلب در او راه ندارد بلکه مراد احسان و تفضّل و عطوفت و انعام است و از صفات فعل است و مکرر گفته‌ايم که افعال الهي تابع حکم و مصالح نفس الامريه است تا مصلحت نباشد از او صادر نشود و مصلحت فرع قابليت محل است و الّا تام الفاعليّة است و در محل غير قابل افاضه نميفرمايد.
ترحّم بر پلنگ تيز دندان || ستم کاري بود بر گوسفندان
و مراد از رحمت در اينجا انزال کتب و ارسال رسل است البته شخص تا قابليت رسالت نداشته باشد و حکمت و مصلحت در ارسال او نباشد خداوند مقام رسالت باو
جلد 4 - صفحه 251
عنايت نفرمايد و قابليت رسالت مشروط بشرائط بسياريست که در مجلد اول کلم الطيب در باب نبوّت عامه متعرض شده‌ايم که از جمله آنها داراي مقام عصمت هم از کليه معاصي و هم از خطاء و سهو و نسيان و شک و ريب باشد و متخلق بجميع اخلاق حميده بدرجه اعلي و منزه از جميع اخلاق رذيله و عالم بجميع، ما يحتاج به الامة در امر دين، و از حيث نسب پاک باشد و نواقص خلقي نداشته باشد و اعمال پست در نظر عامه از او سر نزند و مبتلا بامراضي که باعث تنفر ناس شود نشود، و تناقض در کلماتش نباشد و جميع کمالاتش موهبتي باشد کسبي نباشد و در جميع کمالات نفسانيه اکمل از جميع افراد امت باشد، و نبي‌ّ ثابت النبوّة يا امام ثابت الامامة يا معصوم ثابت العصمة خبر بکذب او نداده باشند، و دليل قطعي بر صدق دعواي خود داشته باشد يا بمعجزه يا باخبار قطعي متواتر از نبي‌ّ سابق يا وصي يا معصوم و اغلب اينکه شرائط را جز علام الغيوب کسي نميتواند درک کند از اينکه جهت ميفرمايد يَختَص‌ُّ بِرَحمَتِه‌ِ مَن يَشاءُ.
و نظر به اينکه موهبتي بالاتر از اينکه و مقامي ارجمندتر و تفضلي از اينکه عظيم‌تر نيست فرمود وَ اللّه‌ُ ذُو الفَضل‌ِ العَظِيم‌ِ.