اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَلي مَن أَوفي بِعَهدِه‌ِ وَ اتَّقي فَإِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُتَّقِين‌َ (76)
بلي کسي که وفاء بعهد ميکند و از خلف عهد پرهيز دارد پس محقق است که خداوند دوست ميدارد اهل تقوي را.
بلي اضراب از کلام سابق است اگر نفي است افاده اثبات و بالعکس مثل قوله تعالي أَ لَست‌ُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلي، بخلاف نعم که مطابق سابق است که اگر در جواب گفته بودند نعم مفادش اينکه بود که نيستي پروردگار ما.
مَن أَوفي بِعَهدِه‌ِ بمعني جامعيست که عبارت از قرار داد است شامل عقود معاملات مثل بيع، صلح، اجاره، هبه، وکالت و غير اينها از عقود لازمه و جائزه ميشود و شامل شروط چه شروط ابتدايي و چه شروط در ضمن عقود و شامل وصيت و نذور و ايمان و غير اينها از التزامات ميشود.
و عهد اگر طرفيني باشد يعني هر دو طرف عهد کنند معاهده ميشود و اگر يک طرفي باشد عاهد عهد کننده، معهود له کسي که با او عهد کرده.
و عهود اقسام بسيار دارد: عهد خدا با بنده‌گان أَ لَم أَعهَد إِلَيکُم يا بَنِي آدَم‌َ أَن لا تَعبُدُوا الشَّيطان‌َ يس آيه 60.
عهد بنده‌گان با خدا وَ مِنهُم مَن عاهَدَ اللّه‌َ الاية توبه آيه 76.
جلد 4 - صفحه 256
عهد با پيغمبر و پيغمبر با امت الَّذِين‌َ عاهَدت‌َ مِنهُم ثُم‌َّ يَنقُضُون‌َ عَهدَهُم انفال آيه 58.
عهد ناس بعضي با بعض و آن بسيار است و آيات و اخبار در وجوب وفاء بعهد و فضيلة و مثوبة آن و حرمة نقض عهد و خيانت و عقوبة آن بسيار است.
امّا الآيات رِجال‌ٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللّه‌َ عَلَيه‌ِ احزاب آيه 23 وَ الَّذِين‌َ هُم لِأَماناتِهِم وَ عَهدِهِم راعُون‌َ مؤمنين آيه 8- معارج آيه 32 وَ المُوفُون‌َ بِعَهدِهِم إِذا عاهَدُوا بقره آيه 172، و غير اينها از آيات، و اما الاخبار- در حديث است
ان اللّه تعالي لا يقبل الا العمل الصالح و لا يقبل اللّه الا الوفاء بالشروط و العهود
و در روايت ابي مالک است سؤال کرد از زين العابدين عليه السّلام
(اخبرني بجميع شرايع الدين قال قول الحق و الحکم بالعدل و الوفاء بالعهد)
و از رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است فرمود
(اقربکم غدا معي في الموقف اصدقکم للحديث و اداء الامانة و اوفاکم بالعهد و احسنکم خلقا و اقربکم من النّاس)
و از حضرت صادق عليه السّلام است
(ثلاثة لا عذر لاحد فيها اداء الامانة الي البرّ و الفاجر و الوفاء بالعهد للبرّ و الفاجر و برّ الوالدين برّين کانا او فاجرين)
و غير ذلک از اخبار مذکوره در سفينة در ابواب متفرقه باب عهد، باب وعد، باب وفي، باب عدل و غيرها. و خلف عهد با خدا کفاره دارد مثل خلف نذر و قسم و لکن اختلاف است که آيا کفاره خلف عهد مثل کفاره نذر است عتق رقبه يا اطعام شصت مسکين يا صيام دو ماه يا مثل کفاره قسم است اطعام ده مسکين يا کسوه آنها يا عتق رقبه و اگر نتواند سه روز روزه ولي اظهر بنظر اول است بلکه نذر يکي از مصاديق عهد است و صيغه عهد «عاهدت اللّه علي انه لو فعل کذا لفعلت کذا» و مراد از عهد الهي در اينکه آيه ظاهرا اتيان بوظائف ديني است از عقائد واجبات چنانچه مراد از وَ اتَّقي پرهيز از مخالفت الهي است در ترک واجبات و فعل محرمات.
جلد 4 - صفحه 257
فَإِن‌َّ اللّه‌َ يُحِب‌ُّ المُتَّقِين‌َ مکرر متذکر شده‌ايم که حب‌ّ و بغض در خداوند راه ندارد و مراد معامله حب‌ّ و بغض است در اعطاء ثواب و عقاب و البته حبيب در مورد محبوب از هيچگونه عنايتي مضايقه ندارد.