تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلاً أُولئِکَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَ لا يُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَکِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ (77)
شأن نزول: جماعتى از احبار يهود، نزد کعب بن اشرف آمدند و از او گندم خواستند. گفت: چه گوئيد در حق اين شخص که ادعاى نبوت نمايد؟ گفتند:
او پيغمبر موعود است. کعب متغير شده، گفت. مى‌خواستم عطاى بسيار به شما نمايم، لکن به سبب اين سخن هيچ به شما ندهم. گفتند: شايد بر ما مشتبه باشد، مهلت ده ما را تا برويم صفات او را با کتاب خود مطابقه کنيم. پس از ملاحظه، موافق يافتند، لکن براى طمع زخارف دنيوى، دين را به دنيا فروخته، صفات را تغيير دادند و خلاف را بجاى آن نوشته، نزد کعب آمده خواندند. او
«1» بحار الانوار، جلد 70، صفحه 295 (برداشتى از حديث شماره 41)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 152
خوشحال شده طعام و عطاى بسيار به آنها داد؛ آيه شريفه نازل شد.
إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ: بدرستى که آنان که بدل مى‌کنند عهدى را که با خدا بسته‌اند. مفسرين را در اين عهد اقوالى است: 1- نبوت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: 2- آنچه خدا واجب فرموده بر بندگان از اصول و فروع و فعل طاعات و ترک معاصى. 3- آنچه حکم عقل سليم است از انقياد حق و انزجار از قبيح. 4- اداى امانت و ترک خيانت. وَ أَيْمانِهِمْ: و قسمهاى دروغى که مى‌خوردند در باب موافقت پيغمبر به آنچه در تورات است که به خدا قسم ايمان مى‌آوريم به آن حضرت و يارى مى‌کنيم او را؛ بدل نمودند عهد خدا و سوگندهاى خود را، ثَمَناً قَلِيلًا: به بهاى اندکى، زيرا متاع دنيا تماما در مقابل نعم آخرت قليل و حقير است، چه برسد به آنکه اين جماعت براى چند صاع جو و ذرعى کرباس، اين کار را نمودند و اوصاف پيغمبر را تغيير دادند. خداوند پاداش آنها را به چهار چيز فرمايد:
اول: أُولئِکَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ: آن گروه عهد شکنان و مخالفت کنندگان سوگندها، هيچ نصيب و بهره‌اى نيست مر ايشان را در آخرت از ثواب الهى و سعادت سرمدى.
دوم آنکه: وَ لا يُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ: و تکلم نفرمايد خداى تعالى ايشان را سخنى که بدان خوشدل شوند، يا اصلا با ايشان سخن نفرمايد، بلکه ملائکه عذاب با آنها از روى عتاب سخن گويند. اين فرمايش کنايه از غضب کبريائى است بر آنها.
سوم آنکه: وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ: و نظر نفرمايد به ايشان به نظر رحمت روز قيامت. و مقرر است هر که غضبناک بر غير خود باشد و اهانت او را خواهد، اعراض نمايد از تکلم و التفات به او؛ چنانچه آثار محبت مقاوله و نظر عنايت است.
چهارم آنکه: وَ لا يُزَکِّيهِمْ: و پاک و پاکيزه نسازد آنها را از لوث گناه، يا ثنا و مدح آنها نفرمايد.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 153
پنجم آنکه: وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ: و براى ايشان است عذاب دردناک که هرگز انقطاع نيابد.
تنبيه: آيه شريفه را دلالاتى است:
1- کسانى که تبديل نمايند عهد الهى را که نبوت حضرت ختمى مرتبت يا امامت و ولايت ائمه معصومين يا قرآن را به مقابل متاع دنيوى، مشمول پاداش پنجگانه واقع شوند.
2- کسانى که به سوگند دروغ، حقى را باطل يا باطلى را حق نمايند، بلکه براى فروختن متاع خود سوگند دروغ خورند، چنانچه در تفسير برهان از ابى ذر غفارى رضوان اللّه عليه از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که فرمود: ثلثة لا يکلّمهم اللّه يوم القيمة و لا يزکّيهم و لهم عذاب اليم، قلت: من هم خابوا و خسروا؟ قال المسبّل و المنّان و المنفق سلعته بالحلف الکاذب. اعادها ثلثا. «1» سه کس را سخن نفرمايد ايشان را خداوند روز قيامت، و پاک نفرمايد ايشان را از لوث گناه؛ و براى ايشان است عذابى دردناک. اباذر عرض کرد: کيستند ايشان که نااميد و زيانکار شدند؟ فرمود: کسى که جامه کشنده است روى زمين از تکبر، و منت گذارنده در صدقه، و کسى که متاع خود را بفروشد به سوگند دروغ. سه مرتبه اين کلام را اعاده فرمود.
3- کسانى که تغيير و تبديل کنند احکام قرآن شريف را به واسطه متاع دنيا، داخلند در آيه شريفه.