تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِکَةِ رُسُلاً أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ ما يَشاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلى کُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ «1» ما يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِکَ لَها وَ ما يُمْسِکْ فَلا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ «2» يا أَيُّهَا النَّاسُ اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْکُمْ هَلْ مِنْ خالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَکُونَ «3» وَ إِنْ يُکَذِّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ «4»
يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَلا تَغُرَّنَّکُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ لا يَغُرَّنَّکُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ «5»
ترجمه
ستايش مر خدايرا است که آفريننده آسمانها و زمين است قرار دهنده فرشتگان را پيامبرانى صاحبان بالها دو دو و سه سه و چهار چهار مى‌افزايد در آفرينش آنچه ميخواهد همانا خدا بر همه چيز توانا است
آنچه بگشايد خدا براى مردمان از رحمت پس نيست باز گيرنده‌ئى براى آن و آنچه را باز گيرد پس نيست رها کننده‌ئى برايش پس از او و او است قالب درست کردار
ايمردمان ياد کنيد نعمت خدا را بر شما آيا هست آفريننده‌ئى بجز خدا که روزى دهد شما را از آسمان و زمين نيست خدائى مگر او پس بکجا برگردانيده ميشويد
و اگر تکذيب ميکنند ترا پس بتحقيق تکذيب کرده شدند پيغمبرانى پيش از تو و بسوى خدا بازگردانده ميشود کارها
ايمردمان همانا وعده خدا راست است پس نبايد مغرور کند شما را زندگانى دنيا و نبايد مغرور کند شما را بخدا آن فريب دهنده.
تفسير
خداوند متعال تعليم فرموده بندگان خود را که حمد و ثناى او را بجا آورند چنانچه او بجا آورده چون نو پديد آورنده آسمانها و زمين و هر چه در آنها است او است پس مخصوص است بسپاس و ستايش و قرار دهنده است فرشتگان را
جلد 4 صفحه 375
وسائط بين خود و انبياء و اولياء و صلحاء به نازل نمودن وحى و الهام و خواب راست و آنها بحسب مراتب استعدادشان براى وساطت و جهات مأموريّتشان و بعد مسافت صعود و نزولشان داراى دو بال و سه بال و چهار بال الى ما شاء اللّه ميباشند و زياد ميکند خدا در خلق بال براى آنها هر قدر بخواهد چون او بر هر امرى قادر است هر قدر بخواهد بآنها قوّه و قدرت انجام خدمت را ميدهد ولى قدر متيقّن دو بال است که بيکى اخذ و بديگرى اعطاء نمايند از امام صادق عليه السّلام روايت شده که خداوند ملائکه را مختلف آفريده پيغمبر صلى اللّه عليه و اله جبرئيل را ديد که ششصد بال داشت و در اکمال از پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم روايت نموده که خدا فرشته‌ئى دارد که نامش دردائيل است و او شانزده هزار بال دارد که فاصله ميان هر دو بالش بقدر فاصله ميان آسمان و زمين است و اخبار در بيان کثرت ملائکه و بزرگى جسم و اوصاف کمال و عجائب صنع الهى در آنها بقدرى است که نميتوان احصاء نمود و منافات ندارد با اين معنى آنکه خداوند بمقتضاى حکمت در ساير مخلوقات خود هم چيزى افزوده فرمايد چنانچه در توحيد از امام صادق عليه السّلام به اين معنى اشاره شده و در مجمع از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله نقل نموده که آن روى خوب و موى خوب و آواز خوب است و خداوند در رحمت خود را بر هر فرد و جماعتى که بگشايد از نعمت صحّت و امنيّت و رفاهيت و علم و تقوى و نبوّت و ولايت کسى نميتواند از آن جلوگيرى نمايد و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که متعه هم از اين قبيل است و هرگاه به بندد آندر را کسى نميتواند بگشايد بعد از بستن او مگر با اجازه او و او است توانائى که کسى نميتواند با اراده او مخالفت کند و حکيمى که بهيچ کس و قوم بى‌جهت نميدهد و نميگيرد و بعدا متذکر فرموده است مردم را بمراعات حقّ نعمت خود که شکر آن واجب است و براى اخذ اقرار از آنها سؤال فرموده که آيا آفريننده ديگرى غير از خدا هست که شما را از آسمان بتوسط باران و ساير معدّات و از زمين بوسيله پرورش نباتات روزى شما را برساند و براى وضوح جوابش فرموده نيست خدائى غير از او شما هم خودتان ميدانيد که روزى دهنده فقط خدا است پس چرا برگردانده ميشويد از حقّ به باطل و قائل باستحقاق عبادت کسانى ميشويد که روزى دهنده و منعم شما نيستند و براى تسليت خاطر پيغمبر صلى اللّه عليه و اله فرموده اين
جلد 4 صفحه 376
تکذيب اختصاص بتو ندارد انبياء سابق را هم مانند تو تکذيب کردند و ايشان صبر نمودند و اجر بردند چون بازگشت امور بحکم الهى است و هر کس را بسزاى اعمالش خواهد رسانيد اينها را هم مانند آنها بکيفر خواهد رسانيد و مردم بايد بدانند که وعده ثواب و عقاب الهى حق و محقّق است و مغرور بزر و زيور و لذائذ دانيه فانيه دو روز زندگانى دنياى دنى نشوند و مغرور نکند و فريب ندهد آنها را شيطان فريب دهنده بوعده مغفرت و کرم خداوند و اصرار بمعصيت نمايند چون اصرار بگناه بتدريج قلب را تيره و سر از گريبان کفر بيرون ميآورد و کافر مغفور نميگردد و خداوند چنانچه ارحم الراحمين است اشدّ المعاقبين هم هست و از مکرش نميشود ايمن شد.