تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَکانٍ قَرِيبٍ (51) وَ قالُوا آمَنَّا بِهِ وَ أَنَّى لَهُمُ التَّناوُشُ مِنْ مَکانٍ بَعِيدٍ (52) وَ قَدْ کَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ وَ يَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَکانٍ بَعِيدٍ (53) وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ ما يَشْتَهُونَ کَما فُعِلَ بِأَشْياعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ کانُوا فِي شَکٍّ مُرِيبٍ (54)
ترجمه
و اگر به بينى هنگاميکه ترسان شوند پس از دست نروند و گرفته شوند از مکانى نزديک
و گويند ايمان آورديم بآن و از کجا باشد برايشان نائل
جلد 4 صفحه 372
شدن از جاى دور
و بتحقيق کافر شدند بآن از پيش و مى‌افکنند بجاى پنهان از جاى دور
و جدائى افکنده شود ميانشان و ميان آنچه ميخواستند چنان که بجا آورده شد بهمکارانشان پيش از اين همانا آنها بودند در شکى متزلزل کننده.
تفسير
خداوند متعال باز بنغمه ديگرى از کفّار تهديد فرموده که خطاب بپيغمبر خود فرموده ميفرمايد و اگر به بينى تو وقتى را که بفزع در آيند و هراسان شوند در وقت مرگ يا بعث براى حشر يا در جنگ بدر بر حسب اختلاف اقوال مفسّرين هر آينه ديده‌ئى امر عجيبى را پس هيچ يک از دست عزرائيل يا صور احضار اسرافيل يا شمشير اهل ايمان و امير ايشان نميتوانند فرار کنند و گرفته ميشوند از جاى نزديک که بستر و بالين يا قبر و قالب مثال يا ميدان جنگ باشد يا بدست خدا که بهمه بر هر تقدير نزديک است و در آنوقت گويند ايمان آورديم ما به پيغمبر يا قرآن و کجا و چگونه ممکن باشد تناول و وصول بنفع ايمان براى آنها از جاى دور که عالم آخرت يا برزخ يا مشاهده عذاب باشد که بيرون است از زمان تکليف و از انظار اهل اين عالم با آنکه قبلا کافر شدند بحق با مشاهده آيات آن و هر نسبت ناروائى را که دلشان خواست از سحر و شعر و جنون و کذب و غيرها به پيغمبر و قرآن دادند با آنکه از باطن امر خبردار نبودند مانند کسيکه سنگى بنقطه ناپديدى از جاى دورى بيندازد که البتّه بهدف نخواهد رسيد و در آنروز و آنهنگام حائل شود عذاب بين آنها و تمام مشتهيات و آمال و آرزوهاشان که نه بدنيا برميگردند و نه ايمان آنها پذيرفته ميشود و نه از جهنّم نجات پيدا ميکنند و نه به بهشت ميروند چنانچه با اقوام سابقه که انبياء را تکذيب نمودند همين معامله شد و بعذاب الهى گرفتار شدند چون آنها هم مانند اينها شکّاک و بد گمان به انبياء و اولياء بودند و در مسلک و مرام با هم شرکت داشتند و باين مناسبت اطلاق اشياع بر آنها شده و توصيف شک بمريب ظاهرا براى تأکيد است مانند عجب عجيب و شعر شاعر و ظلّ ظليل و امثال اينها و محتمل است براى تقييد شک بموجب تزلزل و اتّهام و تشويش خاطر باشد در هر حال آنچه تاکنون ذکر شد بمقتضاى ظاهر آيات شريفه و اقوال مفسّرين بود ولى بمقتضاى روايات از
جلد 4 صفحه 373
صيحه آسمانى است و اخذ کفار از مکان قريب بدون فوت احدى خسف است که از زير قدمهاى عساکر سفيانى در زمين بيداء که بين مدينه و مکه است در وقت ظهور امام زمان واقع ميشود و ايمانشان بآنحضرت بعد از نزول امر قبول نميشود در ثواب الاعمال و مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه دو سوره حمد يعنى سوره سبا و فاطر را در يک شب بخواند خداوند او را حفظ و نگهدارى فرمايد و اگر در روز آنشب هم بخواند هيچ مکروهى در آنروز باو نرسد و خداوند از خير دنيا و آخرت بقدرى باو عطا ميفرمايد که بر قلبش خطور نکرده و آرزويش را ننموده باشد و الحمد للّه رب العالمين و صلّى اللّه على محمد و آله الطاهرين.
جلد 4 صفحه 374