تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما يَصْنَعُونَ «8»
أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ: آيا پس کسى که آراسته شد براى او زشتى عملش، فَرَآهُ حَسَناً: پس ببيند آن کار قبيح را نيکو و خوب مانند کسى باشد که تميز دهد فعل حسن و قبيح را؟ و هر کدام را به صفتى بيند که موافق نفس الامر است. (استفهام انکارى است) يعنى مساوى و برابر نيست آن کسى که مزين شده مر او را بدى عمل او به سبب غالب شدن وهم و هواى او بر عقل او به جهت ترک نظر در ادله عقليه تا عاقبت رأى او منعکس شده باطل را حق بيند و قبيح را حسن، با کسى که پيروى دلايل عقليه نموده و معرفت به حق پيدا کرده
جلد 11 - صفحه 16
و اعمال حسنه و قبيحه را به طورى که شايد شناخته از قبايح اجتناب و به حسنات اقدام نمايد.
تتمه: مفسرين را در تعيين اين شخص اقوالى است: 1- مراد أبو جهل و امثال او و سوء عمل آنها شرک و تکذيب است. 2- يهود و نصارى و سوء عمل آنها عناد و مکابره با حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله. 3- خوارجند و سوء عمل آنها تأويلات باطله است. 4- چون آيات شريفه عام است نسبت به تمام مکلفين و عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب، بنابراين شامل است کسانى را که متصف باشند در هر عصر و زمان چنانچه در عصر حاضر مشاهده شود عده بسيارى اعمال قبيحه و شنيعه خود را پسنديده دانسته از ارتکاب آن در منظره جامعه پروا ندارند.
فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ: پس بدرستى که خداى تعالى فرو گذارد هر که را خواهد؛ و آن کسى است که به هيچگونه، لطف الهى در ارشاد و هدايت در او تأثير نکرده باشد به جهت سوء اختيار و فرط عناد و انکار او، و لذا حق تعالى بعد از اتمام حجت، در وادى خذلان وا گذاشته باشد، بدين واسطه امر را منعکس بيند، يعنى قبيح را حسن و حسن را قبيح.
وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ: و هدايت فرمايد هر که را خواهد، و اين هر شخصى است که جوياى حق و طالب آن باشد و به حسن اختيار موفق شده، به لطف الهى راه به حق برده و به حسن و قبح عارف شده پيروى معروف و از منکر اجتناب نمايد. فَلا تَذْهَبْ نَفْسُکَ: پس بايد که نرود نفس تو، يعنى هلاک نشود، عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ: بر گمراهى ايشان از جهت حسرتهاى متوالى، يعنى اصرار ايشان در تکذيب تو و رسوخ آنها در دين باطل و افعال شنيعه صادره از آنها به مرتبه‌اى تأسف پيدا کنى که جان خود را در امر ايشان از بين نبرى. إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ: بدرستى که خداى تعالى داناست، بِما يَصْنَعُونَ: به آنچه مى‌کنند و بر آن ايشان را جزا و سزا خواهد داد.