تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَنْ کانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعاً إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ وَ الَّذِينَ يَمْکُرُونَ السَّيِّئاتِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ وَ مَکْرُ أُولئِکَ هُوَ يَبُورُ «10»
«1» دبور: بادى که از مغرب وزد، باد غربى، فرهنگ معين 2/ ص 1496.
جلد 11 - صفحه 18
مَنْ کانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ: هر کس باشد که ارجمندى و شرف و بزرگوارى را خواهد، هر آينه طلب عزت از پرستش و ستايش خدا نمايد، فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعاً: پس براى خداست همه عزتهاى دنيا و آخرت، و به عزت او رسول و مؤمنان متعزز و متوقرند؛ چه عزت در اطاعت او، و مذلت در مخالفت او است. در کشاف گويد: در آيه تقدير است «من کان يريد العزة فليطلبها عنده» پس وضع (فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعاً) در موضع آن شده به جهت استغناى به دليل از مدلول، زيرا شيئى را طلب نکنند مگر نزد صاحب و مالک آن. قتاده گويد: هر که عزت مى‌خواهد بايد که متعزز شود به طاعت خداى تا او سبحانه او را عزيز گرداند. «1» مجمع البيان- از حضرت پيغمبر اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است: انّ ربّکم يقول کلّ يوم: انا العزيز فمن اراد عزّ الدارين فليطع العزيز: «2» پروردگار شما هر روز فرمايد: من عزيزم و ارجمند، پس هر که اراده عزت دنيا و آخرت دارد بايد فرمانبردارى کند عزيز را.
در اسرائيليات- خداى تعالى به حضرت داود عليه السلام فرمايد: وضعت العزّ فى طاعتى و النّاس يطلبون فى ابواب السّلاطين فمتى تجدون؟ «3» قرار دادم عزت را در طاعت خود، و مردم طلب مى‌کنند در درگاه پادشاهان، پس کجا مى‌يابند آن را؟ (يعنى عزتى که خير و عاقبت دارد).
چون کفار متعزز به اصنام، و منافقان متعزز به مشرکان مى‌شدند، حق تعالى فرمود عزت مخصوص خدا باشد، هر که خواهد بايد اطاعت خدا نمايد، و آن ايمان و عمل صالح است چنانکه فرمايد: إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّيِّبُ: بسوى
«1» تفسير منهج الصادقين (ج سوم- تهران) ج 7 ص 433- 432.
«2» مجمع البيان، ط مکتبة الحياة، جزء 22، ص 230.
«3» جواهر السينه فى الاحاديث قدسيه ص 88.
جلد 11 - صفحه 19
خدا بالا مى‌رود سخن پاک و پاکيزه يعنى کلمه توحيد.
نکته:
اسناد صعود به خدا مجاز است از قبول درگاه او، يا رضاى او، يا کرام الکاتبين صحائف آن را به آسمان مى‌برند.
وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ: و کردار شايسته، برمى‌دارد آن را و به محل قبول مى‌رساند، زيرا عمل صالح بدون کلمه توحيد و اخلاص فايده ندارد، يا عمل کلمه طيب را رفيع القدر مى‌گرداند زيرا اخلاص سبب قبول طاعات مى‌شود.
تنبيه:
در «کلم طيب» اقوالى است:
1- جميع ذکر است از تسبيح و تکبير و تهليل و قرائت قرآن و دعا و استغفار، و مراد از عمل صالح صدور آنست بروجه اخلاص و بر وفق امر الهى.
2- على بن ابراهيم فرمايد: کلمه اخلاص و اقرار به آنچه آمده از جانب خدا از فرايض و ولايت، بلند مى‌کند عمل صالح را بسوى خدا. «1» 3- از حضرت صادق عليه السلام مروى است که مراد «کلم الطيب» قول مؤمن است «لا اله الا اللّه»، محمد رسول اللّه، على ولى اللّه و خليفة رسول اللّه» «2».
4- (همچنين فرمود:) عمل صالح اعتقاد به قلب است بر آنکه شهادات حق و از جانب خدا باشد و نيست شکى در بودن از جانب رب العالمين. «3» 5- از حضرت باقر عليه السلام مروى است که فرمود رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله: انّ لکلّ قول مصداقا من عمل يصدقه او يکذّبه فاذا قال ابن ادم و صدّق قوله بعمله رفع قوله بعمله الى اللّه و اذا قال و خالف عمله ردّ قوله على عمله الخبيث و هوى به فى النار: «4» بدرستى که براى هر قولى مصداقى است از عمل که تصديق يا تکذيب مى‌کند او را، وقتى گفتارى گويد پسر آدم و تصديق کند گفتار او را به عملش، بلند مى‌گردد قولش به سبب عملش به مقام قرب الهى؛ و زمانى که گفتارى
«1» تفسير قمى (چ. نجف) ج 2/ ص 208 و نور الثقلين، ج 4، ص 353، ح 27.
«2» نور الثقلين، ج 4 ص 353 ح 27.
«3» در ادامه حديث فوق آمده است.
«4» نور الثقلين، ج 4، ص 353، ح 38.
جلد 11 - صفحه 20
گويد و مخالفت کند عملش را، رد مى‌شود قول او بر عملش که خبيث است و انداخته شود به آن در آتش.
6- در کتاب کافى- حضرت صادق عليه السلام در آيه فرمود: مراد ولايت ما اهل بيت است. «1» بعد از ذکر اهل توحيد، بيان اهل کفر را فرمايد:
وَ الَّذِينَ يَمْکُرُونَ السَّيِّئاتِ: و آنانکه مکر مى‌کنند به گناهان، يعنى عمل ايشان مشوب است به خبث باطن. مراد مکرهاى قريش است با حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله به پنهانى تا ضرر و آسيبى به آن حضرت رسانند و آنچه در دار الندوه گفتگو نمودند. يا مراد آنانکه شرک مى‌ورزند به خدا که معظم اعمال سيئه است، لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ: براى ايشان است عذابى سخت در آخرت. نزد ابن عباس مراد ريا کنندگان به اعمال است، وَ مَکْرُ أُولئِکَ هُوَ يَبُورُ: و مکر اين گروه بائر «2» و فاسد شود و از پيش نرود، چنانچه کسانى که مکر نمايند بر اساس دين و شريعت اسلام و قرآن، زائل و نابود گردد در عاقبت.