تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى وَ إِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلى حِمْلِها لا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْ‌ءٌ وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى إِنَّما تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ مَنْ تَزَکَّى فَإِنَّما يَتَزَکَّى لِنَفْسِهِ وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ «18»
بعد از آن در بيان عدل خود فرمايد:
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ: و برندارد نفس گناه کننده، وِزْرَ أُخْرى: بار گناه نفس ديگر را بلکه هر کس حامل گناه خود باشد نه گناه غير.
بيان: آيه شريفه منافى اين آيه نيست (وَ لَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ) «2» يعنى و هر آينه البته البته برمى‌دارند سنگينى وزر و گناهان خودشان را با سنگينى گناه ديگران را با گناه خود، زيرا اين آيه در شأن ضالين و مضلين است که حامل اثقال ضلال خود و اضلال غير شوند نه حامل ضلالت غير بلکه هر يک حامل ضلال خود باشند، پس منافى آيه فوق نباشد.
وَ إِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ: و اگر بخواند نفس گران بار از گناه ديگرى را، إِلى حِمْلِها: به برداشتن بعضى از گناهان وى، لا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْ‌ءٌ: برداشته نشود
«1» اصول کافى، ج 3، ص 371، ح 6.
«2» سوره عنکبوت، آيه 13.
جلد 11 - صفحه 27
از گناه او چيزى، يعنى مدعو هيچ چيز را از گناه داعى برندارد، وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى: و اگرچه باشد آن مدعو صاحب خويش نزديکتر چون پدر و مادر و برادر و خواهر. مراد آنست که هر چند گناهکار بخواند خويشان و کسان خود را و درخواست کند که چيزى از گناهان او بردارند، هيچکس اجابت نکند، زيرا همه بخود درمانده باشند.
چون تهديد و وعيد معاندين و متمردين را هيچ نتيجه و فايده ندهد، لذا تخصيص انذار را به اهل خشيت فرمايد که: إِنَّما تُنْذِرُ الَّذِينَ: جز اين نيست که مى‌ترسانى تو اى پيغمبر به حقيقت آنان را که، يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ:
مى‌ترسند از پروردگار خود به پنهانى، يعنى در حالتى که پنهانند از عذاب او و آن را نمى‌بينند، يا ناديده از آن مى‌ترسند، يا در خلوت، آثار ترس بر ايشان ظاهر شود نه در صحبتها، يا عذاب خدا از ايشان غائب و با وجود بر اين ترسناک هستند. وَ أَقامُوا الصَّلاةَ: و بپاى دارند نماز را، زيرا اهل خشيت و نماز منتفع به انذار شوند نه غير ايشان.
نکته:
طبرسى (رحمه اللّه) فرمايد: عطف فعل ماضى بر مستقبل، اشعار است به اختلاف معنى، زيرا خشيت لازم است در همه اوقات به خلاف نماز که اوقات مخصوصه ادا مى‌شود. «1» وَ مَنْ تَزَکَّى: و هر که پاکيزه و پاک شد از اخلاق رذيله و دنس معاصى، فَإِنَّما يَتَزَکَّى لِنَفْسِهِ: پس جز اين نيست که متزکى و متطهر شده براى نفس خود، يعنى نفع تزکيه به نفس او عايد مى‌شود، وَ إِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ: و بسوى خداست بازگشت همه، پس اهل تزکيه را پاداش خير خواهد داد.