اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا يَأمُرَکُم أَن تَتَّخِذُوا المَلائِکَةَ وَ النَّبِيِّين‌َ أَرباباً أَ يَأمُرُکُم بِالکُفرِ بَعدَ إِذ أَنتُم مُسلِمُون‌َ (80)
و امر نميکند شما را که ملائکه و انبياء را پروردگار خود بگيريد آيا امر ميکند شما را بکفر بعد از آني که شما مسلمان بوديد.
اينکه آيه شريفه کمال دلالت و ظهور دارد بر اينکه آيه سابقه تعريض بر نصاري است که روح القدس و عيسي را بربوبيت گرفتند و قائل باقانيم ثلاثه شدند.
وَ لا يَأمُرَکُم الايه فرق بين مفاد اينکه آيه شريفه با آيه سابقه اينست که آيه سابقه در مقام شرک عبادتيست که انبياء دعوت بشرک در عبادت نميکنند بلکه اولين کلمه
جلد 4 - صفحه 265
انبياء دعوت بتوحيد در عبادت است که مفاد کلمه طيبه لا اله الّا اللّه است بدلالت مطابقي و در قرآن مجيد نقل از انبياء در اولين کلمه آنها اينست که لا تعبدوا الا اللّه در مورد نوح، هود، صالح، ابراهيم، شعيب، موسي و غير اينها، و منقول از نبي‌ّ اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است که مي‌فرمود
قولوا لا اله الا اللّه تفلحوا.
و مفاد اينکه آيه شرک افعاليست که خالق و رازق، محيي و مميت، معزّ و مذل‌ّ، معطي و منعم، مغني و مفقر و غير اينها از افعال الهيه فاعل ذات اقدس حق‌ّ است و بس که مفاد کلمه رب‌ّ است و او است رب‌ّ العالمين، ردّ بر حکماء که گفتند فقط خدا يک فعل از او بيشتر صادر نشده خلقت عقل اول بدليل (الواحد لا يصدر منه الّا الواحد و لا يصدر الواحد الّا من الواحد).
و سابقا جواب آنها را گفتيم که اينکه دو قاعده در باب علة نامه موجبه تمام است نه در فاعل مختار و قادر متعال و حکيم علي الاطلاق که تمام افعالش از روي حکمت و مصلحت است و بتعدد حکم و مصالح افعال متعدد ميشود و بمحل قابل افاضه ميشود. و همچنين ردّ کساني که مؤثر در عالم وجود را شمس و قمر و کواکب و کرات جوّيه ميدانند يا ملائکه و انبياء و اولياء را مرّ بي عالم ميپندارند چنانچه مفاد أَن تَتَّخِذُوا المَلائِکَةَ وَ النَّبِيِّين‌َ أَرباباً است و اينکه کفر و شرک افعاليست چنانچه مفاد أَ يَأمُرُکُم بِالکُفرِ است.
بَعدَ إِذ أَنتُم مُسلِمُون‌َ بعد از آني که اسلام آورديد به وحدانيت حق در عبادت و رسالة انبياء کافر نشويد بشرک افعالي.
266