تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِما کَسَبُوا ما تَرَکَ عَلى ظَهْرِها مِنْ دَابَّةٍ وَ لکِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِعِبادِهِ بَصِيراً (45)
بعد از آن بر سبيل امتنان فرمايد:
وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ: و اگر مؤاخذه کردى خدا مردمان را و تعجيل عقوبت نمودى به ايشان، بِما کَسَبُوا: بجزاى آنچه کسب کرده‌اند از کفر و شرک و معصيت، ما تَرَکَ عَلى ظَهْرِها مِنْ دَابَّةٍ: نگذاشتى بر پشت زمين هيچ جنبنده‌اى از جن و انس و ملائکه، و تمام حيوانات از چرنده و درنده و پرنده که به شآمت معاصى هلاک شدى مانند زمان حضرت نوح عليه السلام. وَ لکِنْ يُؤَخِّرُهُمْ: و لکن به محض لطف و عين عنايت و کرم خود بازمى‌دارد، إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى: تا وقتى که نام برده شده که قيامت است، فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ:
پس چون بيايد وقت هلاک شدن ايشان، فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِعِبادِهِ بَصِيراً: پس بدرستى که خدا هست به بندگان خود بينا، يعنى مى‌داند مکان و موضوع ايشان
«1» تفويت: از دست دادن، فرهنگ معين 1/ 116.
جلد 11 - صفحه 51
را در هر جا و در هر زمان که باشند مؤاخذه خواهد کرد، يا دانست کيست مستحق هلاک و کيست لايق نجات، هر يک را جزا خواهد داد.
تبصره:
اين مطلب محقق شده که افعال وجوديه صادره از بندگان، منشاء اثر است؛ بنا براين ايمان و هدايت و طاعت و عبادت، آثار خير و سعادت و برکت و وسعت دارد، و بالعکس کفر و ضلالت و مخالفت و معصيت، آثار شر و نحوست و فساد و نکبت دارد به مرتبه‌اى که نحوستش مورد نيست و نابود شدن تمام جنبنده روى زمين گردد، چنانچه آيه شريفه اين قسمت را تذکر بندگان فرمايد و احاديث نيز مؤيد آنست که از جمله:
1- در کافى- از حضرت صادق عليه السلام در ذيل حديثى فرمايد: انّ اللّه ليعذّب الجعل فى جحرها بحبس المطر عن الارض التّى بمحلّها بخطايا من بحضرتها: «1» بدرستى که خدا هر آينه عذاب فرمايد حشره‌اى را به سبب حبس باران از محل زمين آن حيوان به گناه اشخاصى که اطراف او هستند.
2- نيز آن حضرت فرمايد: زمان حضرت سليمان قحطى شد، حضرت به استسقاء بيرون رفتند، پس يافتند مورچه‌اى را که برداشته قائمه‌اى از قوائم خود را گويد: اللّهم انّا خلق من خلقک لا غنى بنا عن رزقک فلا تهلکنا بذنوب بنى ادم: خدايا ما مخلوقى هستيم از مخلوقات تو، بى‌نياز از روزى تو نيستيم، پس ما را هلاک نفرما به گناه پسر آدم. حضرت سليمان عليه السلام فرمود: برگرديد شما سيراب شديد به طلب دعاى غير خودتان. «2» 3- و نيز آن حضرت در حديث فضيلت شب جمعه فرمايد: فاذا کان ليلة الجمعة رفعت حيتان البحر رءوسها و دوابّ البرارى ثمّ نادت بصوت زلق: ربّنا لا تعذّبنا بذنوب الادميين: «3» پس چون شب جمعه شود زبر مى‌دارند ماهيان دريا سرهاى خود را و جنبندگان صحراها و ندا کنند به صداى لغزان: پروردگارا عذاب مفرما ما را به گناه آدميين.
«1» اصول کافى (چ 1388 ق المکتبة الاسلامية) ج 2 ص 208 ذيل روايت 15.
«2» بحار الانوار ج 14 ص 94 روايت 3 بنقل از من لا يحضره الفقيه.
«3» بحار الانوار، ج 89 ص 281 باب 95، بخشى از روايت 27. (با اندکى تفاوت)
جلد 11 - صفحه 52
جلد 11 - صفحه 53
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
سوره سى و ششم (يس)
اين سوره مبارکه مکى است نزد جمعى مفسران، و ابن عباس گفته: آيه «وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا ...» در مدينه نازل شد.
عدد آيات:
نزد کوفى هشتاد و سه آيه، و نزد غير هشتاد و دو آيه.
عدد کلمات:
هفتصد و بيست و هفت کلمه.
عدد حروف:
سه هزار حرف.
ثواب تلاوت:
احاديث بسيار در فضيلت آن وارد شده از جمله:
1- علامه مجلسى رضوان اللّه عليه در جلد 19 بحار از حضرت صادق عليه السلام: علّموا اولادکم «يس» فانّها ريحانة القرآن: فرمود ياد دهيد اولادان خود را «يس». پس بدرستى که آن ريحانه قرآن است. «1» 2- فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و اله: من قرء يس فى ليلة ابتغاء وجه اللّه غفر له: هر که قرائت کند سوره يس را در شب به جهت طلب رضاى خدا، آمرزد او را «2».
«1» بحار الانوار، چ قديم ج 19 ص 72 و چ جديد ج 92 ص 291 روايت 5 بنقل از امالى الطوسى.
«2» مدرک سابق روايت 6 بنقل از «الدر المنثور».
جلد 11 - صفحه 54
3- حضرت باقر عليه السلام فرمايد: هر که بخواند سوره يس را در عمر خود يک مرتبه، بنويسد خدا بهر مخلوقى در دنيا و به هر مخلوقى در آخرت و بهر يک که در آسمان است دو هزار هزار حسنه و محو فرمايد از او مثل آن، و نرسد او را فقر و نه ضرر و نه هدم و نه زحمت و نه جنون و نه جذام و نه وسواس و نه دردى که ضرر رساند او را، و تخفيف دهد خدا او را از سکرات مرگ و اهوال آن را، و متولى قبض روح او شود، و ضمانت فرمايد توسعه رزق او را در زندگانى و فرح نزد لقاء الهى و رضا به ثواب آخرتى، و به ملائکه آسمان و زمين فرمايد: بتحقيق راضى شدم از او، پس استغفار کنيد براى او. «1» 4- فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله: براى هر چيزى قلب، و قلب قرآن (يس) است. «2» 5- حضرت نبوى به علوى صلوات اللّه عليهما فرمايد: يا على بخوان (يس) را که در آن ده برکت باشد: 1- نخواند آن را گرسنه مگر سير شود. 2- تشنه سيراب شود. 3- برهنه پوشيده گردد. 4- عزب متزوج گردد. 5- ترسان مأمون شود. 6- مريض شفا يابد. 7- محبوس خلاص شود. 8- مسافر سلامتى يابد.
9- نزد ميت تخفيف عذاب شود. 10- شخص گمشده پيدا گردد. «3»
تنبيه:
اين مطلب محقق است که فيض سبحانى لا يتناهى و منعى نباشد، لکن ثواب خاصه سور قرآنيه مشروط است به عمل کردن به وظايف مقرره در آن سوره و الّا به صرف قرائت فقط بدون عمل يا عمل بر خلاف، هر آينه موجب اغراء به جهل، و آن از حکيم على الاطلاق قبيح است؛ بلى قرائت قرآن البته ثواب خواهد داشت.
«1» نور الثقلين، ج 4، ص 372، ح 2: و بحار الانوار ج 19 قديم ص 72 و ثواب الاعمال ص 138- 139.
«2» نور الثقلين، ج 4، ص 373، ح 5.
«3» بحار الانوار چ جديد ج 92 باب 57 ص 290 روايت 4 بنقل از جامع الاخبار.
جلد 11 - صفحه 55
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ