سوره فاطر، آیه ۴۵ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۴۰
وَ لَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ وَ لٰكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيراً
اگر خداوند مردم را به سبب کارهایی که انجام دادهاند مجازات کند، جنبندهای را بر پشت زمین باقی نخواهد گذاشت! ولی (به لطفش) آنها را تا سرآمد معیّنی تأخیر میاندازد (و مهلت اصلاح میدهد) امّا هنگامی که اجل آنان فرا رسد، (خداوند هر کس را به مقتضای عملش جزا میدهد) او نسبت به بندگانش بیناست (و از اعمال و نیّات همه آگاه است)!
معنی کلمات و عبارات
«وَ لَوْ یُؤَاخِذُ اللهُ النَّاسَ ...»: (نگا: نحل / ). «دَآبَّةٍ»: جنبنده. مراد انسان است (نگا: انفال / و ). «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: مدّت معیّن. مراد روز قیامت است. «فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمْ»: وقتی که قیامت ایشان فرا رسید. برخی گفتهاند: مراد از (أَجَلٍ مُّسَمّیً) و (أَجَلُهُمْ) زمان محدود عمر و سررسید معلوم مدّت زندگانی هر کسی است که با مرگ او فرا میرسد (نگا: انعام / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - در صورت مؤاخذه شدن مردم در دنیا از سوى خداوند، هیچ جنبنده اى در سطح زمین باقى نخواهد ماند. «و لو یؤاخذ اللّه الناس بما کسبوا ما ترک على ظهرها من دابّة»
۲ - در صورت مؤاخذه شدن مردم در دنیا از سوى خداوند، هیچ انسانى - چه خوب و چه بد - در سطح زمین باقى نخواهد ماند. «و لو یؤاخذ اللّه الناس بما کسبوا ما ترک على ظهرها من دابّة»
برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که مقصود از «دابّه» انسان ها باشد; زیرا مجازات و کیفر مربوط به آنان است. گفتنى است جمله «و لکن یؤخّرهم...» - که در آن ضمیر جمع به «الناس» بازمى گردد - تأییدکننده همین مطلب است.
۳ - مهلت خداوند به بندگان گنه کار و تأخیر مجازات آنان تا قیامت، از سنّت هاى او است. «و لو یؤاخذ اللّه الناس بما کسبوا ما ترک على ظهرها من دابّة و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى»
مقصود از «أجل مسمّى»، زمان مرگ انسان ها و آغاز عالم پس از مرگ است.
۴ - همه انسان ها، اجل معینى دارند. «و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى»
۵ - انسان، موجودى مختار بوده و رفتار او تعیین کننده سرنوشت او است. «و لو یؤاخذ اللّه الناس بما کسبوا»
برداشت یاد شده، با توجه به این نکته است که «با» در «بماکسبوا» براى سببیت است; یعنى، اگر خدا آنان را به سبب رفتارشان مؤاخده کند... .
۶ - بقاى نسل انسان و تداوم حیات زندگان در کره زمین، فلسفه به تأخیر افتادن کیفر گناه کاران و کافران تا قیامت «و لو یؤاخذ اللّه الناس بما کسبوا ما ترک على ظهرها من دابّة و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى»
۷ - مصلحت بقاى نسل انسان ها و حیات در زمین، مهم تر از مصلحت عقوبت دنیایى بندگان گنه کار و کافران «و لو یؤاخذ اللّه الناس بما کسبوا ما ترک على ظهرها من دابّة و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى»
۸ - قیامت، عرصه مجازات و کیفر و پاداش «و لو یؤاخذ اللّه الناس ... و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى»
۹ - عقوبت و مجازات کافران و گنه کاران، امرى قطعى است که در عالم پس از مرگ تحقق خواهد یافت. «و لو یؤاخذ اللّه الناس ... و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى»
۱۰ - خداوند، به امور بندگانش بصیر و بینا است. «فإنّ اللّه کان بعباده بصیرًا»
۱۱ - مهلت دادن به کافران و گنه کاران و به تأخیر انداختن مجازات آنان، کارى عالمانه و برخاسته از آگاهى دقیق خداوند به احوال و مصالح بندگان «و لکن یؤخّرهم إلى أجل مسمًّى فإذا جاء أجلهم فإنّ اللّه کان بعباده بصیرًا»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که «فإنّ اللّه کان...» در مقام تعلیل براى جمله پیش (و لکن یؤخّرهم...) مى باشد; یعنى، چون خداوند به احوال بندگانش آگاه است; از این رو مجازات آنان را تا زمان معین به تأخیر انداخته است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۹–۴۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۱–۴۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار مؤاخذه دنیوی انسان هااهمیت بقای نسل انسان هااهمیت کیفر کافرانتأخیر عذاب گناهکارانحتمیت کیفر اخروی گناهکارانعوامل انقراض حیاتعوامل نابودی جاندارانفلسفه تأخیر کیفرفلسفه مهلت به گناهکارانفلسفه مهلتهای خدااهمیت کیفر گناهکارانمهلت به گناهکارانعوامل انقراض انسان هاحتمیت کیفر اخروی کافرانتأخیر عذاب کافراناجل انسان هافلسفه مهلت به کافرانسنت مهلتپاداش در قیامتبصیرت خدااجل مسمیکیفر در قیامتآثار علم خداعوامل مؤثر در سرنوشتاختیار انسانسنتهای خداآثار عملویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۷)
- انسانها دارای اجل مسمّی و تغییرناپذیر+۵ آیه
- معیّن و مقدّربودن اجل و پایان عمر انسان+۴ آیه
- مهلت خدا به انسانها در دنیا و عدم شتاب در کیفر انان+۳ آیه
- بصیر / اسماوصفات
- وابسته بودن زندگی حیوانات در زمین، به هستی و حیات انسان در ان+۱ آیه
- نابود شدن همه حیوانات روی زمین، در صورت مؤاخذه شدن مردم به واسطه گناهان شان+۱ آیه
- استمرار زندگی بشر بر روی زمین تا مدّتی مشخص، سنّت خدا و مانع نابودی فوری و مرگ گناهکاران، از سوی خداوند
- کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۲ آیه
- علم همه جانبه و برتر خداوند، نسبت به انسانها
- انسان، موجودی مختار، و رفتار وی تعیین کننده سرنوشت او
- تقدیر اجل، برای عذاب ظالمان و گناهکاران+۴ آیه
- الودگی به گناه، مانع بهره مندی از رحمت الهی+۳ آیه
- گناه و انحراف، موجب اجل و مرگ زودرس انسان+۱ آیه
- گناه، عامل استحقاق انسانها و جنبندگان زمین، برای کیفر و هلاکت در صورت عدم مهلت دهی خدا به انان
- مهلت به گناهکاران و تاخیر مجازات انان، از سنّتهای پروردگار
- خداوند، زمامدار مرگ و حیات+۱ آیه
- مؤخّر/ اسماوصفات+۶ آیه