اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لِيَغفِرَ لَک‌َ اللّه‌ُ ما تَقَدَّم‌َ مِن ذَنبِک‌َ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِم‌َّ نِعمَتَه‌ُ عَلَيک‌َ وَ يَهدِيَک‌َ صِراطاً مُستَقِيماً «2»
تا اينکه بيامرزد از براي تو آنچه مقدم داشته شده از گناه تو و آنچه مؤخر شده و تمام کند نعمت خود را بر تو و هدايت کند تو را بصراط مستقيم راه راست.
لِيَغفِرَ لَک‌َ اللّه‌ُ ما تَقَدَّم‌َ مِن ذَنبِک‌َ وَ ما تَأَخَّرَ در تفسير اينکه جمله: اما مفسرين عامه خذلهم اللّه وجوهي گفتند که تمام منافي با مقام عصمت انبياء است چه قبل از بعثت و چه بعد از بعثت، بعضي گفتند: گناهاني که قبل از بعثت و بعد از آن، از آن حضرت صادر شده، بعضي گفتند گناهاني که قبل از فتح و بعد از فتح و بعضي گفتند گناهاني که از او صادر شده و آنهايي که بعد از او صادر مي‌شود.
بعضي گفتند: گناه آدم و حوا و گناهاني که از امت صادر مي‌شود. بعضي گفتند: مراد صغاير ذنوب است و چون در مقام خود ثابت کرده‌ايم عصمت انبياء و اوصياء را از زمان ولادت تا حين رحلت و از ضروريات مذهب شيعه است بلکه شرط اولي نبوت و امامت است حتي مثل پيغمبر اکرم و اوصياء او که از ترک اولي هم مصون و محفوظ بودند. در تفسير اينکه جمله وجوهي گفتند:
وجه اول: که مفاد بسياري از اخبار هست که از ائمه سؤال مي‌کنند ميفرمايند: مراد اينکه براي تو خدا بشفاعت تو گناه امت تو را مي‌آمرزد، و مراد از امت فقط شيعيان که معتقد بجميع عقايد حقه باشند زيرا لفظ امت از ام است بمعني متابعت که جميع فرمايشات او را پذيرفته باشند و باو اقتدا کنند که او امام باشد و آنها مأموم و لذا در بسياري از اينکه اخبار بلفظ شيعه تعبير
جلد 16 - صفحه 197
فرموده، و شاهد بر اينکه که فرداي قيامت جماعتي را که مدعي ميشوند که ما امت اينکه پيغمبر هستيم حضرت آنها را رد ميکند که شما قبول ولايت نکرديد و از امت من خارج شديد.
اقول: ممکن است از ظاهر خود اينکه آيه هم استفاده کرد يکي تعبير به يغفر که بلفظ مضارع بيان کرده که بعد از اينکه مي‌آمرزد که روز قيامت باشد بشفاعت تو و ديگر کلمه لک که لام لک يعني براي خاطر تو و شفاعت تو و مقام محمود تو که ميفرمايد عَسي أَن يَبعَثَک‌َ رَبُّک‌َ مَقاماً مَحمُوداً اسراء آيه 81 وجه دوم: فرمايش سيد مرتضي- قدس سره- اينکه که ذنب مصدر است گاهي اضافه بفاعل مي‌شود و بسا اضافه بمفعول و در اينجا افاضه بمفعول است يعني گناهاني که نسبت بشما کرده‌اند يعني کساني که بفرمايشات تو عمل نکردند و اطاعت نکردند آنها را براي خاطر تو ميبخشيم و ميآمرزيم.
وجه سوم: که مکرر اشاره کرده‌ايم اينکه نظرهاي سويي که کفار و مشرکين بشما داشتند و نسبت‌هاي زشتي که بشما ميدادند مثل کذاب مفتري مجنون ساحر و امثال آنها از نظر آنها مي‌بريم که بشرف اسلام مشرف شوند و بفهمند اينکه تمام اينکه نسبت‌ها ناروا بود و معرفت بمقام و شئونات شما پيدا کنند.
و اللّه العالم.
وَ يُتِم‌َّ نِعمَتَه‌ُ عَلَيک‌َ نعمت‌هايي که خداوند بپيغمبر (ص) عنايت فرموده از اول خلقت نور مقدسش و سير در حجب دوازده‌گانه و در ساق عرش تا در صلب آدم و سير دادن در اصلاب شامخه و ارحام مطهره و آثاري که در شب ولادتش ظاهر فرمود، و او را افضل از همه انبياء قرار داد، دينش افضل اديان، کتابش افضل کتب، شريعتش افضل شرايع، اوصيائش افضل اوصياء تا مقام محمود و مقام شفاعت کبري و غير اينها و بالجمله آنچه در خور امکان بود باو عنايت شد که مفاد: «وَ يُتِم‌َّ نِعمَتَه‌ُ عَلَيک‌َ» است که بالتمام جميع نعم باو عنايت شده و نقصاني و کوتاهي در حق او نشده، و هر چه تفسير شده بيان مصداق است تنافي با عموم ندارد.
جلد 16 - صفحه 198
وَ يَهدِيَک‌َ صِراطاً مُستَقِيماً هادي خداي تبارک و تعالي، مهدي پيغمبر اکرم، هادي تام الفاعليه، مهدي تام القابليه، صراط مستقيم راهي که هيچگونه اعوجاجي در او نيست چه از حيث عقايد و چه از حيث اخلاق و چه از حيث احکام باو عنايت شده.