آیه ۲ سوره فتح

سوره فتح(الفتح)، آیه ۲ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۱

لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِرَاطاً مُسْتَقِيماً

تا خداوند گناهان گذشته و آینده‌ای را که به تو نسبت می‌دادند ببخشد (و حقّانیت تو را ثابت نموده) و نعمتش را بر تو تمام کند و به راه راست هدایتت فرماید؛

معنی کلمات و عبارات
«لِیَغْفِرَ لَکَ اللهُ مَا ...»: حرف لام برای تعلیل است. فتح، سبب غفران بحساب آمده است، چرا که فتح، جهاد است، و جهاد عبادت است، و عبادت موجب عفو و بخشش. در اصل فتح را خدا کرده است، و جائزه‌اش را به پیغمبرش داده است. مغفرت، تکمیل نعمت، هدایت، نصرت. «ذَنبِکَ»: (نگا: یوسف / ، غافر / ، محمد / ).
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - صلح حدیبیه، مایه شوکت اسلام و فروخفتن کینه ها و خصومت هاى مشرکان نسبت به پیامبر(ص) «لیغفر لک اللّه ما تقدّم من ذنبک و ما تأخّر» با توجه به این که در این آیات، غفران مترتب بر فتح شده است، مى توان پى برد که مراد از «غفران» و «ذنب» معناى رایج آن نیست; زیرا ربطى میان صلح حدیبیه و بخشش گناهان دیده نمى شود. بر این اساس معناى دیگرى این جا مراد است و آن این که بعثت پیامبر(ص)، آن حضرت را در نظر دشمنانش گنه کار و متهم مى نمود; ولى در پرتو صلح حدیبیه، زمینه نشر دعوت پیامبر(ص) و بازشناخت شخصیت، اوصاف و خصال کریمانه آن حضرت فراهم آمد. ۲ - صلح حدیبیه، کاهش دهنده کینه مشرکان نسبت به پیامبر(ص)، در زمینه هاى مورد اختلاف آنان، قبل از هجرت و پس از آن * «إنّا فتحنا لک فتحًا مبینًا . لیغفر لک اللّه ما تقدّم من ذنبک و ما تأخّر» منظور از «ما تقدّم» و «ما تأخّر»، امور قبل از هجرت و پس از آن است. ۳ - مشرکان، تنها تسلیم و متواضع در برابر قدرت سیاسى و نظامى و نه منطق و برهان* «إنّا فتحنا ... لیغفر لک اللّه» مراد از «غفران ذنب»، مى تواند زدایش بدگمانى ها و بدخواهى ها از سینه دشمنان باشد. با توجه به این نکته، از مجموع دو آیه استفاده مى شود که دل هاى سخت مشرکان با منطق وحى، رام نگشته ولى با پیروزى سیاسى پیامبر(ص) در صلح حدیبیه، به تسلیم و تواضع واداشته شده است. ۴ - پیامبر(ص)، از نگاه مشرکان، فردى گنه کار و برهم زننده نظم اجتماعى شرک «لیغفر لک اللّه ما تقدّم من ذنبک و ما تأخّر» «ذنبک» به معناى اتهام ها و گناهانى است که مشرکان، براى پیامبر(ص) برمى شمردند; زیرا با بعثت آن حضرت، حرمت بت ها درهم ریخت، نظم جاهلى جامعه شرک - با ایمان آوردن طبقات مختلف اجتماعى - بر هم خورد و این همه امورى بود که از نظر مشرکان، جرم و گناه پیامبر(ص) تلقى مى شد. ۵ - صلح حدیبیه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر(ص) «لیغفر لک اللّه ... و یتمّ نعمته علیک» «یتمّ نعمته» بیانگر پیامد و نتیجه مستقیم صلح حدیبیه است. ۶ - صلح حدیبیه، پایانى بر خصومتورزى بى امان مشرکان علیه اسلام و نعمتى والا براى پیامبر(ص) و مسلمانان «إنّا فتحنا لک فتحًا مبینًا ... و یتمّ نعمته علیک» اهمیت صلح حدیبیه و اطلاق «فتح مبین» بر آن، از آن جهت است که این صلح، مقطع جدیدى در روابط و نگرش مشرکان نسبت به اسلام و مسلمانان به وجود آورد و چه بسا نعمت شمردن آن نیز بر این پایه بوده است. ۷ - نوید الهى، به تحقق نعمت کامل فتح مکه، در پى صلح حدیبیه «إنّا فتحنا لک ... و یتمّ نعمته علیک» «یتمّ نعمته» بیانگر نتیجه اى است که خداوند نوید تحقق آن را به پیامبر(ص) داد; یعنى، صلح حدیبیه راه را با مسالمت بر روى مسلمانان باز کرد و این نعمت بزرگى بود; اما اتمام این نعمت در آن روز صورت مى گرفت که مسلمانان فاتح مکه و صاحب اختیار آن باشند. ۸ - زدایش عداوت هاى مشرکان نسبت به پیامبر(ص)، نعمتى والا از سوى خداوند براى آن حضرت «لیغفر لک ... و یتمّ نعمته علیک » «و یتمّ...» ممکن است تفسیر «لیغفر...» باشد; یعنى، نفس غفران، نعمت خداوندى است. ۹ - صلح با مشرکان، در شرایط سخت و دشوار مکه، نعمتى بزرگ و راه گشاى حرکت هاى سرنوشت ساز بعدى پیامبر(ص) * «فتحنا لک فتحًا ... و یتمّ نعمته علیک و یهدیک صرطًا مستقیمًا» با توجّه به این که صلح حدیبیه، در شرایط دشوار صورت گرفته است; احتمال مى رودکه نعمت شمرده شدن آن، از این جهت بوده که فرصتى براى تجدید قوا پدید آورده و راه را به سوى حرکت هاى مهم بعدى گشوده است (و یهدیک صراطاً مستقیماً). ۱۰ - پیامبر(ص)، در مراحل مختلف زندگى خویش، بهره مند از هدایت هاى الهى به سوى راستى و درستى «و یهدیک صراطًا مستقیمًا» ۱۱ - پیامبر(ص)، نیازمند هدایت الهى، براى رهنمون شدن به راه راست و صلاح «و یهدیک صرطًا مستقیمًا»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲ - «قال الرضا(ع): لم یکن أحد عند مشرکى أهل مکّة أعظم ذنباً من رسول اللّه(ص) لأنّهم کانوا یعبدون من دون اللّه ثلثمأة و ستّین صنماً، فلمّا جاءهم(ص) بالدعوة إلى کلمة الإخلاص، کبر ذلک علیهم و عظم ... فلمّا فتح اللّه عزّوجلّ على نبیّه(ص) مکة قال له یا محمّد: «إنّا فتحنا لک [مکة] فتحاً مبیناً لیغفر لک اللّه ما تقدّم من ذنبک و ما تأخّر» عند مشرکى أهل مکة; [منبع: عیون اخبارالرضا، ج ۱، ص ۲۰۲، ب ۱۴، ح ۱; نورالثقلین، ج ۵، ص ۵۶، ح ۱۸.] امام رضا(ع) فرمود: هیچ کس در نزد مشرکان عرب، گناهش از گناه رسول خدا(ص) بزرگ تر نبود; زیرا مشرکان ۳۶۰ بت را مى پرستیدند و چون پیامبر(ص) آنان را به کلمه توحید و اخلاص دعوت کرد، در نظر آنان [گناه] بزرگ و عظیم بود ... پس چون خداى عزّوجلّ، مکه را براى پیامبرش فتح کرد; به آن حضرت فرمود: اى محمد! ما مکه را با فتح آشکارى براى تو فتح کردیم، تا خدا گناهان گذشته و آینده تو در نزد مشرکان اهل مکه را بپوشاند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
  • پیروزی درخشان در صلح حدیبیّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • پیروزی در حدیبیّه، مایه شوکت اسلام و فرو خفتن کینهها و خصومتهای دشمنان نسبت به محمّد(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • فتح مکّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • فتح مکّه، مایه شوکت اسلام و فرو خفتن کینهها و خصومتها نسبت به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • پیروزی درخشان پیامبر(صلی الله علیه واله) اتمام نعمتی از سوی خداوند بر ایشان+۱ آیه
  • صلح حدیبیّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • صلح حدیبیّه، پاسخی قاطع به بدگمانی منافقان و مشرکان، درباره موفقیّتهای اسلام+۲ آیه
  • صلح حدیبیّه، مایه شوکت اسلام و فرو خفتن کینههای مشرکان+۱ آیه
  • خداوند، هدایتگر پیامبر(صلی الله علیه واله) به دین مستقیم
  • تشبیه دین حق، به صراط مستقیم+۴ آیه
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)، از سالکان ره یافته به صراط مستقیم الهی+۲ آیه
  • بهره مندی پیامبر(صلی الله علیه واله) در مراحل مختلف زندگی، از هدایت الهی ورود به صراط مستقیم
  • خداوند، منشا هدایت به صراط مستقیم+۳ آیه
  • هدایت به صراط مستقیم، از نعمتهای بزرگ خداوند و شایسته منّت گذاری+۲ آیه
  • امتنان خدا بر پیامبر(صلی الله علیه واله) به دلیل اعطای فتح المبین به وی+۱ آیه
  • فتح مکّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • فتح مکّه، پاسخی قاطع به بدگمانی منافقان و مشرکان، درباره موفقیّتهای اسلام+۲ آیه
  • فتح مکّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • مُتِمّ/ اسما و صفات+۱ آیه
  • پیروزی درخشان پیامبر صلی الله علیه و اله در صلح حدیبیّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۲ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، نیازمند هدایت الهی برای رهنمون شدن به صراط مستقیم+۱ آیه
  • مصالحه مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و اله در حدیبیّه+۱ آیه
  • خداوند، منّتگذارنده بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به سبب هدایت او+۳ آیه
  • بهرهمندی پیامبر صلی الله علیه و اله از نعمتهای الهی+۲ آیه
  • خداوند، تمامکننده نعمتهای خود به پیامبر صلی الله علیه و اله
  • پیروزی درخشان در صلح حدیبیّه، اتمام نعمت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • گزارشهای غیبی از گذشته و اینده، جلوهای از اعجاز قران+۲ آیه
  • فتح مکّه، زمینه امرزیده شدن گناهان منسوب به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله بهرهمند از غفران و رحمت خداوند+۲ آیه
  • نوید الهی به تحقق نعمت کامل فتح مکه، در پی صلح حدیبیّه+۱ آیه
  • اتمامنعمت الهی بر پیامبر صلی الله علیه و اله با اعطای پیروزی نمایان به وی+۱ آیه
  • صلح حدیبیّه، اتمامنعمت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • پیروزی درخشان پیامبر صلی الله علیه و اله در حدیبیه، اتمام نعمتی از سوی خداوند بر ایشان+۱ آیه
  • صلح حدیبیه، اتمام نعمت خداوند برای پیامبر صلی الله علیه و اله و مسلمانان+۱ آیه
  • اعطای فتح المبین به پیامبر صلی الله علیه و اله اتمام نعمت الهی بر وی+۱ آیه
  • مغفرت گناه و لغزشهای ادمی، از نعمتهای الهی+۲ آیه
  • شمول غفران الهی بر پیامبر صلی الله علیه و اله، از نعمتهای خداوند
  • هدایت به صراط مستقیم، از نعمتهای الهی+۵ آیه
  • صلح حدیبیه، پاسخی قاطع به بدگمانی منافقان، درباره موفقیتهای اسلام+۲ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله انسانی هدایت یافته بر صراط مستقیم، به عنایت الهی+۲ آیه
واژه‌ها