اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ نُرِيدُ أَن نَمُن‌َّ عَلَي الَّذِين‌َ استُضعِفُوا فِي الأَرض‌ِ وَ نَجعَلَهُم أَئِمَّةً وَ نَجعَلَهُم‌ُ الوارِثِين‌َ «5»
و ما اراده کرديم اينکه منت بگذاريم بر کساني که آنها را ضعيف کردند در زمين و آنها را پيشوايان قرار دهيم و قرار دهيم آنها را وارث ديگران.
جلد 14 - صفحه 205
وَ نُرِيدُ اراده، علم بصلاح است و حکمت علم بصالح و مفاسد است و از شئون علم است و از صفات ذات بخلاف مشيئة که از صفات فعل است که ايجاد است بر وفق صلاح.
أَن نَمُن‌َّ تمام نعمتها و تفضلات الهي از روي منت است بايد بنده هميشه ممنون نعمتهاي الهي باشد زيرا احدي طلب ندارد خداوند برايگان تفضل ميفرمايد فقط قابليت تفضل ميخواهد در محل غير قابل تفضل نميفرمايد چون قبيح است و محال است از او سر زند.
عَلَي الَّذِين‌َ استُضعِفُوا فِي الأَرض‌ِ که بني اسرائيل باشند که در آيه قبل فرمود:
«يَستَضعِف‌ُ طائِفَةً مِنهُم».
وَ نَجعَلَهُم أَئِمَّةً انبياء بني اسرائيل از زمان موسي تا عيسي عليهم السلام و چهار عنوان داريم که منطبق بر انبياء و اوصياء انبياء ميشود: امام ولي حجة خليفه وَ جَعَلناهُم أَئِمَّةً يَهدُون‌َ بِأَمرِنا وَ أَوحَينا إِلَيهِم فِعل‌َ الخَيرات‌ِ وَ إِقام‌َ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّکاةِ وَ کانُوا لَنا عابِدِين‌َ (انبياء آيه 73) إِنَّما وَلِيُّکُم‌ُ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا الَّذِين‌َ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ وَ يُؤتُون‌َ الزَّکاةَ وَ هُم راکِعُون‌َ (مائده آيه 55) رُسُلًا مُبَشِّرِين‌َ وَ مُنذِرِين‌َ لِئَلّا يَکُون‌َ لِلنّاس‌ِ عَلَي اللّه‌ِ حُجَّةٌ بَعدَ الرُّسُل‌ِ (نساء آيه 165) قُل فَلِلّه‌ِ الحُجَّةُ البالِغَةُ (انعام آيه 149) إِنِّي جاعِل‌ٌ فِي الأَرض‌ِ خَلِيفَةً (بقره آيه 30) امام يعني پيشوا که بايد ديگران باو اقتداء کنند و متابعت کنند مثل امام جماعت که مأمومين اقتداء ميکنند و در افعال متابعت مينمايند و کفار و مشرکين هم امامي دارند که متابعت آنها را ميکنند چنانچه ميفرمايد: وَ جَعَلناهُم أَئِمَّةً يَدعُون‌َ إِلَي النّارِ وَ يَوم‌َ القِيامَةِ لا يُنصَرُون‌َ (همين سوره آيه 41) ولي بمعني صاحب اختيار است و آنهم منوط است بجعل الهي و چهار قسم ولي داريم. ولاية کليه مطلقه، کليه مقيده، جزئيه مطلقه، جزئيه مقيده، کليه مطلقه خاص انبياء نسبت بامت و ائمه عليهم السلام است نسبت برعيت کليه مقيده مجعول بر مجتهد جامع الشرائط و نواب انبياء و ائمه، جزئيه مطلقه ولايت اب و جد نسبت بصغير و مجنون و سفيه، جزئيه مقيده قيم مجعول از قبل جد و اب يا از قبل مجتهد علي الصغار و المجانين و السفهاء، حجة بمعني دليل و برهان و قطع عذر طرف که انبياء پس
جلد 14 - صفحه 206
از اقامه معجزه و ائمه بعد از ثبوت امامت حجة اللّه هستند بر خلق حتي علماء حجة الاسلام هستند. خليفه جانشين خدا در وجوب متابعت و حرمت مخالفت
«من اطاعکم فقد اطاع اللّه و من عصاکم فقد عصي اللّه».
وَ نَجعَلَهُم‌ُ الوارِثِين‌َ که فرعون و فرعونيان غرق شوند و منازل و جواهرات و اندوخته‌هاي آنها و رياست و سلطنت نصيب بني اسرائيل شود.