تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَ لا تَخافِي وَ لا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْکِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ «7»
«1» معانى الاخبار، ص 79.
«2» جوامع الجامع، طبرسى، چاپ تبريز، ص 342.
جلد 10 - صفحه 103
وَ أَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى: و الهام نموديم به مادر موسى. يا در خواب به او نموديم. علم الهدى رحمة اللّه عليه در باره اين خواب يا الهام فرموده: شايد رسولى از ملائکه و غير آن فرستاده شد به مادر موسى که از اولاد لاوى بن يعقوب و نام او نوخابد بود. أَنْ أَرْضِعِيهِ: آنکه شير ده و بپرور موسى را در پنهانى. فَإِذا خِفْتِ عَلَيْهِ: پس چون ترسى بر او و دريابى که مردم دانسته و قصد او خواهند کرد، فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِ: پس بيانداز او را در درياى نيل، يعنى بعد از آنکه او را در صندوقى نهاده و منافذ آن را مسدود کرده باشى، بيفکن او را. وَ لا تَخافِي: و مترس که او ضايع و هلاک نخواهد شد. وَ لا تَحْزَنِي: و اندوهناک مباش در فراق او، إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْکِ: بدرستى که ما برگرداننده‌ايم او را بسوى تو در اندک زمانى بر وجهى که دلخواه تو باشد. وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ: و گرداننده‌ايم او را از فرستادگان، يعنى او را رتبه نبوت و رسالت عطا فرمائيم.
شرح حال: تولد حضرت موسى عليه السّلام- فرعون نظر به تعبير خواب خود قابله‌ها را موکل ساخت که هر زنى پسر زايد فورا او را بکشند. چون علامت حمل مادر موسى ظاهر گشت فرعون را خبر دادند، قابله‌ها را فرستاد تا او را ببينند. چون شکم او را ديدند هيچ اثر حمل نيافتند، زيرا هر که دست بر شکم او نهادى کودک به پشت مادر رفتى. پس بازگشتند، فرعون را گفتند اثر حملى نيست؛ تا وقت وضع حمل نزديک شد. مادر موسى را با يکى از قابله‌ها دوستى بود، به او گفت:
مرا يارى کن بر اين امر، و چون پسر باشد او را مخفى و کسى نداند. قابله قبول، لکن در نظر داشت که اگر پسر باشد خبر دهد. وقتى موسى متولد شد، قابله در او نگريست واله جمال او شد، محبتى عظيم در دل او پيدا شد. به مادر موسى گفت:
قصد من آن بود فرعون را خبر دهم، محبت اين طفل مرا مانع شد، و اين نور دلالت دارد که هلاک قبطيان به دست او باشد، من او را فاش نکنم. موکلان را گويم دخترى آمده مرده، او را در خاک کرديم. خلاصه سه ماه مادر موسى او را نگهداشت، در اين مدت کنار مادر نه حرکت و نه گريه نمود.
جلد 10 - صفحه 104
در بعض روايات موکلان بعد از بيرون آمدن قابله خود را در خانه افکندند، خواهر موسى او را در خرقه‌اى پيچيده در تنور نهاد و سر آن را پوشانيد. خاله موسى براى نان پختن، آتش در تنور افکند. موکّلان همه مواضع خانه را گشتند نيافتند، تنور را ديدند آتش شعله‌ور و مادر را هيچ اضطرابى نيست و شير در پستانش ظاهر نمى‌شود، باز گشتند. مادر موسى، خواهر او را گفت: طفل را چه کردى. گفت:
در تنور نهادم. چون مشاهده نمودند، موسى را ديدند نشسته و با آتش بازى مى‌کند و اطراف او را آتش احاطه نموده ابدا ضررى نرساند، دانستند اين موعود الهى است، در محافظت آن بيشتر مبالغه نمودند؛ اما هميشه ترسان و هراسان، زيرا فرعونيان بيشتر جستجو مى‌کردند. در اين وقت الهام به مادر موسى شد که او را در دريا انداز و نترس که ما او را به تو برگردانيم. پس مادر موسى نجّارى را دستور ساختن صندوقى داد، و پس از ساختن صندوق اصرار نمود براى چه مى‌خواهى. مادر موسى ناچار گفت کودکى دارم و مى‌خواهم او را در آن گذارم. نجار رفت تا موکلان را خبر کند، زبانش بسته شد. چون به خانه آمد باز شد دو مرتبه قصد نمود، زبانش بسته شد. در مرتبه سيم چشمش هم نابينا شد؛ او را بزدند و از درگاه بيرون کردند. هر چه به اشاره خواست بفهماند نتوانست. عاقبت به فکر افتاد که اين آيات دال است بر آنکه مولود موعود باشد. توبه نمود که به او ايمان آورد، فورا زبانش گويا و چشمش بينا شد؛ و او حبيب نجّار، مؤمن آل فرعون است.
چون صندوق به کنار برکه فرعون رسيد: