تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ظَلَّلْنا عَلَيْکُمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَيْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ ما ظَلَمُونا وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (57)
وَ ظَلَّلْنا عَلَيْکُمُ الْغَمامَ: و سايبان ساختيم بر شما ابر را تا از حرارت آفتاب زيان نبريد. وَ أَنْزَلْنا عَلَيْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى: و نازل فرموديم بر شما در آن بيابان ترنجبين و مرغى بريان بر شکل سمانى. «2» شرح واقعه: مروى است که حضرت موسى عليه السّلام بنى اسرائيل را
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 100، حديث سوّم.
«2» سمانى، مرغى است شبيه تيهو، بلدرچين، کرک.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 154
فرمود به بيت المقدس رويد و با عمالقه جنگ کنيد. خداى تعالى وعده فتح فرموده. گفتند: تو و هارون به کمک خداى خود برويد مقاتله کنيد، ما اينجا نشسته‌ايم. حق تعالى غضب فرمود: خطاب آمد: داخل شدن شما در شهر حرام است تا چهل سال. و در اين مدت در وادى «تيه» که بيابانى بود پنج يا شش فرسخ هموار که کوه و سايه نداشت، سرگردان ماندند. صبح حرکت مى‌کردند تا شب راه مى‌رفتند، باز همان مکان اول خود را مى‌يافتند. با وجود بر اين باز هم الطاف الهيه شامل آنها بود، به سايبانى ابر و نزول منّ و سلوى.
در تفسير انوار نقل شده که حق تعالى امر فرمود تا ابر ترنجبين را مثل برف از اول فجر تا طلوع آفتاب بر ايشان مى‌باريد، براى هر نفرى به قدر يک صاع؛ و باد جنوب را فرمان داد تا مرغ بريان بر ايشان ريزان ساخت. و هر يک از بنى اسرائيل به قدر کفاف مى‌گرفتند. و در شب عمودى از نور مقرر، تا به روشنى آن سير مى‌کردند. و در اين مدت جامه‌ها کهنه و چرک نشد، و اگر مولودى تولد يافتى بر آن لباس بودى بقدر قامت او. و روز جمعه به مقدار دو روز مى‌باريد که براى شنبه هم بردارند؛ زيرا شنبه نمى‌باريد. و خداوند با آنها شرط فرموده که زياده از مقدار کفاف برندارند، مگر روز جمعه براى شنبه؛ و اگر خلاف کنند، آن را مرتفع نمايد. آنها به شرط وفا ننموده در گرفتن آن اسراف و ذخيره ساختند. حق تعالى نعمت را از ايشان بازگرفت و ذخيره‌ها هم فاسد شد. و در حديث وارد شده که اگر بنى اسرائيل خلاف شرط نکردى و ذخيره ننمودى، هيچ طعامى هرگز فاسد نشدى.
تفسير برهان: از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود:
خواب صبح ميمنت ندارد، حبس کند رزق را، و زرد نمايد رنگ صورت را، و قبيح سازد آن را و تغيير دهد آن را. به درستى که حق تعالى تقسيم فرمايد روزى‌ها را ميان طلوع فجر تا طلوع آفتاب. پس بر شما باد پرهيز نمودن از اين خواب و منّ و سلوا نازل مى‌شد بر بنى اسرائيل ما بين طلوع فجر
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 155
تا طلوع آفتاب. پس هر که در آن ساعت خواب بود، نازل نمى‌شد نصيب او، و چون بيدار مى‌شد و نصيب خود را نمى‌ديد محتاج به سؤال و طلب مى‌شد «1». لذا در شريعت مقدسه اسلام خواب بين الطلوعين مکروه است.
کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ: بخوريد به پاکى نفس از پاکيزه چيزها که روزى ساختيم شما را، يعنى هر روز روزى لذيذ به شما مى‌رسد، بخوريد و ذخيره نکنيد. ايشان مخالفت نموده، ذخيره نمودند، تمام فاسد و متعفن شد. وَ ما ظَلَمُونا: و ستم بر ما نکردند بدين نافرمانى. در اين کلام تقدير است، يعنى پس ظلم کردند به جهت کفران به اين نعمت و ساير نعمتها، و ظلم نکردند بر ما به صدور معاصى از آنها و کفران نعم و گوساله پرستى و درخواست رؤيت؟؟ پروردگار بى‌نياز است از عبادت و اطاعت بندگان، و ضرر؟؟ کبريائى نرساند نافرمانى بندگان؛ بلکه نفع و ضرر بازگشت به خودشان نمايد. وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ: و لکن بودند که به جهالت و سفاهت ستم کردند بر خود؛ زيرا اعتماد به رازقيت الهى نکرده حرص زدند و در ذخيره کوشيدند، لا جرم محروم ماندند.