اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قال‌َ الَّذِين‌َ استَکبَرُوا لِلَّذِين‌َ استُضعِفُوا أَ نَحن‌ُ صَدَدناکُم عَن‌ِ الهُدي بَعدَ إِذ جاءَکُم بَل کُنتُم مُجرِمِين‌َ (32)
و گفتند در جواب مستضعفين کساني که اکابر آنها بودند به مستضعفين آيا ما جلوگيري کرديم شما را از اينکه هدايت شويد بعد از آن که آمد شما را هدايت بلکه شما خود بوديد مجرم و گناهکار.
توضيح کلام اينکه هر دو دسته مقصر هستند، اما مستکبرين که به مکر و حيله و سلطه و قدرت
جلد 14 - صفحه 566
مستضعفين را اغفال و منع مي‌کردند و سبب اضلال آنها شدند و فاعل بالتسبيب هستند مثل خلفاء جور و امثال يزيد و إبن زياد. و اما مستضعفين سلب اختيار از آنها نشده بود و خود به اختيار خود تبعيت اکابر کردند و اگر مي‌خواستند هدايت شوند براي آنها ممکن بود چنان چه بسياري از آنها تشرف به اسلام پيدا کردند و ايمان آوردند و هدايت شدند و اين‌ها فاعل بالمباشره هستند. چون گفتيم سه قسم فاعل داريم: بالتسبيب و بالمباشره و بالرضا، و هر سه مسئول هستند، لذا.
قال‌َ الَّذِين‌َ استَکبَرُوا لِلَّذِين‌َ استُضعِفُوا در جواب آنها که گفته بودند: «لَو لا أَنتُم لَکُنّا مُؤمِنِين‌َ» که اينکه کذب محض است زيرا بر فرض اگر مستکبرين هم نبودند اين‌ها براي سياهي قلب و قساوت و عناد و عصبيت و تقليد آباء ايمان نمي‌آوردند چنانچه در آيه قبل به کلمه «لن» تعبير کردند که هرگز ايمان نمي‌آوريم.
أَ نَحن‌ُ صَدَدناکُم عَن‌ِ الهُدي بَعدَ إِذ جاءَکُم سلب اختيار از احدي نشده مثل مباحثه اين‌ها بحث با شيطان و اتباع شيطان است.
بَل کُنتُم مُجرِمِين‌َ خداوند تمام وسائل هدايت را در دسترس بندگان قرار داده، تکوينا عقل و شعور و ادراک و قوه و قدرت داده و تشريعا ارسال رسل با معجزات بينات و انزال کتب با بيانات شافيه و جعل احکام با ادله واضحه و حجت را بر همه تمام کرده و راه عذر بر همه بسته شده.