اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ استُضعِفُوا لِلَّذِين‌َ استَکبَرُوا بَل مَکرُ اللَّيل‌ِ وَ النَّهارِ إِذ تَأمُرُونَنا أَن نَکفُرَ بِاللّه‌ِ وَ نَجعَل‌َ لَه‌ُ أَنداداً وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمّا رَأَوُا العَذاب‌َ وَ جَعَلنَا الأَغلال‌َ فِي أَعناق‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا هَل يُجزَون‌َ إِلاّ ما کانُوا يَعمَلُون‌َ (33)
و گفتند کساني که مستضعف بودند به کساني که استکبار مي‌کردند بلکه مکر شب و روز شما زماني که امر مي‌گرايد ما را اينکه کافر به خدا و وحدانيت او شويم و قرار بدهيم از براي او شرکائي که مثل او باشند در الوهيت و پنهان مي‌کردند اينکه کفار پشيماني خود را چون که ديدند
جلد 14 - صفحه 567
عذاب را و قرار داديم در گردن آنها غل‌هاي آتشي آيا جزا داده مي‌شوند مگر آن چه که بودند عمل مي‌کردند.
توضيح کلام در چند مقام: مقام اول اينکه که عقوبت اکابر دو برابر عقوبت ضعفاء است يکي براي کفر و ضلالت و عناد و عصبيت و ظلم به اولياء حق و معاصي صادره از آنها، ديگر براي اضلال ديگران که آن چه بر آنها وارد بيايد مثلش بر اکابر متوجه مي‌شود به واسطه سببيت و مکر و حيلت‌ها براي اضلال ديگران و هر چه اتباع آنها زيادتر باشند عقوبت اين‌ها زيادتر مي‌شود و مي‌توان گفت که از زمان رحلت حضرت رسالت تا زمان ظهور حضرت بقية اللّه عقوبت تمام کفار از يهود و نصاري و مشرکين و اهل ضلالت و فسق و ظلم گردن غاصبين حق امير المؤمنين و ساير ائمه طاهرين بار است، زيرا اگر گذارده بودند که اين‌ها بر مسند حقه خود مستقر شوند هر آينه بساط عدل در زمين پهن مي‌شد و کفار به شرف ايمان مشرف مي‌شدند و ظلم و فسق از روي زمين برداشته شده بود و اينکه است مفاد:
وَ قال‌َ الَّذِين‌َ استُضعِفُوا لِلَّذِين‌َ استَکبَرُوا بَل مَکرُ اللَّيل‌ِ وَ النَّهارِ إِذ تَأمُرُونَنا أَن نَکفُرَ بِاللّه‌ِ وَ نَجعَل‌َ لَه‌ُ أَنداداً.
مقام دويم: در جمله وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمّا رَأَوُا العَذاب‌َ تمام پشيمان مي‌شوند که چرا ايمان نياوردند يا تقوا نداشتند يا عمل صالح نکردند ولي پشيماني خود را مخفي ميکنند و اظهار نمي‌کنند براي اينکه که مؤمنين آنها را شماتت نکنند چنان چه بر طبق اينکه اخباري داريم حتي دارد اهل بهشت هم پشيمان مي‌شوند که چرا بيشتر و بهتر اعمال صالحه بجا نياورديم تا درجات ما عالي و بهتر باشد.
مقام سيم: وَ جَعَلنَا الأَغلال‌َ فِي أَعناق‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا يکي از عقوبات اهل آتش غل و سلاسل و زنجيرهاي آتشي است موقعي که خطاب برسد به ملائکه عذاب خُذُوه‌ُ فَغُلُّوه‌ُ ثُم‌َّ الجَحِيم‌َ صَلُّوه‌ُ ثُم‌َّ فِي سِلسِلَةٍ ذَرعُها سَبعُون‌َ ذِراعاً فَاسلُکُوه‌ُ (الحاقه آيه 30 الي 32)، أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِرَبِّهِم وَ أُولئِک‌َ الأَغلال‌ُ فِي أَعناقِهِم- الايه (رعد آيه 5)، إِذِ الأَغلال‌ُ فِي أَعناقِهِم وَ
جلد 14 - صفحه 568
السَّلاسِل‌ُ يُسحَبُون‌َ فِي الحَمِيم‌ِ ثُم‌َّ فِي النّارِ يُسجَرُون‌َ (مؤمن آيه 71) و غير اين‌ها.
مقام چهارم: هَل يُجزَون‌َ إِلّا ما کانُوا يَعمَلُون‌َ گفتيم خداوند به مقتضاي عدلش خردلي زائد بر استحقاق عذاب نمي‌فرمايد، چنان چه در مورد غير قابل تفضل نمي‌کند.