تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالُوا ما هذا إِلاَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّکُمْ عَمَّا کانَ يَعْبُدُ آباؤُکُمْ وَ قالُوا ما هذا إِلاَّ إِفْکٌ مُفْتَرىً وَ قالَ الَّذِينَ کَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ إِنْ هذا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ (43) وَ ما آتَيْناهُمْ مِنْ کُتُبٍ يَدْرُسُونَها وَ ما أَرْسَلْنا إِلَيْهِمْ قَبْلَکَ مِنْ نَذِيرٍ (44) وَ کَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ ما بَلَغُوا مِعْشارَ ما آتَيْناهُمْ فَکَذَّبُوا رُسُلِي فَکَيْفَ کانَ نَکِيرِ (45)
ترجمه
و چون خوانده شود بر آنها آيتهاى ما گويند نيست اين مگر مردى که ميخواهد بازدارد شما را از آنچه که ميپرستيدند پدرانتان و گويند نيست اين مگر دروغى نسبت داده شده و گويند آنها که کافر شدند مر حقّ را هنگاميکه آمد
جلد 4 صفحه 369
آنها را نيست اين مگر جادوئى آشکار
و نداديم بآنها کتابهائى که بدرس خوانند آنها را و نفرستاديم بسوى آنها پيش از تو بيم‌دهنده‌اى
و تکذيب کردند آنها که بودند پيش از اينها و نرسيدند بده يک آنچه داديم بآنها پس تکذيب کردند فرستادگان مرا پس چگونه بود ناپسنديدن من.
تفسير
خداوند متعال متعرّض شمّه‌اى از اخلاق ناپسنديده مشرکين مکّه شده ميفرمايد که چون آيات قرآنيّه که واضح است بودن آنها از جانب ما براى آنان تلاوت شود بدون تأمل و تفکّر از روى تعصّب و عناد ميگويند اين پيغمبر نيست مردى است که ميخواهد شما را از طريقه آباء و اجدادتان بازدارد و تابع خود کند و اين قرآنيکه آورده نيست جز آنکه دروغى بخدا بسته و آنها بضميمه ساير کفّار و معاندين از اهل ادب که احساس مينمودند فوق العاده بودن قرآن را ميگفتند پر واضح است که اين سحر است در صورتى که قبلا ما نه کتابى براى آنها فرستاده بوديم که بخوانند آنرا و در آن دستورى باشد بر جواز عبادت بت و نه پيغمبرى که بترساند آنها را از مخالفت طريقه آباء و اجدادشان و يکى از اين دو امر موجب شبهه آنها شده باشد بلکه پيغمبرانى براى پيشينيان آنها فرستاده شده بود که همه دعوت بتوحيد و منع از ستايش و پرستش بت مينمودند و آنها انبياء ما را تکذيب کردند و بکيفر آن در دنيا رسيدند و ما باينها ده يک آنها قوّه و توانائى نداده‌ايم يا براى آنها ده يک موجبات هدايتى که براى اينها فراهم نموده‌ايم فراهم ننموديم و در هر حال کفر و طغيان از اينها نارواتر است پس چگونه خواهد بود حال اينها با ناپسند بودن اخلاق و اعمالشان نزد من و مبتلا شدن بعقوبت آن با آنکه قوّه و توانائيشان از آنها کمتر يا موجبات هدايت برايشان فراهمتر است و احتمال اوّل از ابن عبّاس نقل شده و مؤيّد احتمال دوم روايت قمّى ره است که فرموده پيشينيان آنها انبياء خودشان را تکذيب نمودند و خداوند بانبياء آنها ده يک محمّد و آل محمّد فضيلت و موجبات هدايت عطا نفرموده بود و معلوم است که فضيلت و هدايت آنذوات مقدسه موجبات هدايت اين امّت است و هيچ عذرى براى آنها در تخلّف از دستوراتشان نبوده و نخواهد بود.
جلد 4 صفحه 370